Lời cảnh báo bị bỏ ngỏ
Các chi tiết, lần đầu được Đài phát thanh Quân đội đưa tin, mô tả một cuộc rà soát trong đó Hội đồng An ninh Quốc gia kết luận Bộ Giao thông không hoạt động đúng theo quyết định năm 2021 của nội các. Bất chấp kết luận đó, hội đồng vẫn khuyến nghị trách nhiệm đối với tổ bay nước ngoài tiếp tục thuộc về bộ và do Cục Hàng không Dân dụng thực hiện.
Cuộc rà soát cũng chỉ ra một điểm yếu mang tính cấu trúc: khác với nhiều quốc gia, Israel không có một cơ quan duy nhất chịu trách nhiệm về an ninh hàng không. Thay vào đó, Shin Bet giám sát các hãng hàng không Israel và quy trình an ninh tại sân bay Ben-Gurion, còn Bộ Giao thông phụ trách các hãng nước ngoài. Sự phân chia này bị soi xét gắt gao kể từ tuần trước.
Ba mươi giây kinh hoàng trên sa mạc
Sáng 30/9, chuyến bay FZ1073 của flydubai từ Dubai đến Tel Aviv phát tín hiệu khẩn cấp và chuyển hướng sang Ả Rập Xê Út. Thủ tướng Benjamin Netanyahu gọi đây là một sự cố an ninh cực kỳ nghiêm trọng. Thông tin từ hiện trường và dữ liệu chuyến bay vẽ nên một bức tranh đáng sợ:
- Máy bay chở 174 người, trong đó hơn 170 người Israel, theo giới chức Israel và truyền thông quốc tế.
- Dữ liệu theo dõi chuyến bay từ Flightradar24 cho thấy máy bay tụt độ cao gần 14.000 feet trong chưa đầy 30 giây trước khi tín hiệu khẩn cấp đầu tiên được phát đi.
- Hành khách và một thành viên phi hành đoàn phá cửa buồng lái, khống chế cơ phó, trong khi các phi công khác đi cùng chuyến giúp hạ cánh an toàn xuống Ả Rập Xê Út, nơi nghi phạm bị bắt giữ.
Cơ phó, một công dân Oman được truyền thông xác định là Hamam al-Hammami, bị cáo buộc đâm dao vào cơ trưởng người Emirates. Theo các báo cáo dẫn lời giới ngoại giao, người này từng bị cấm bay ở quê nhà vì lo ngại có quan điểm cực đoan, dù chưa có xác nhận chính thức. Ông ta mới làm việc cho flydubai khoảng chín tháng. Các chuyến bay của flydubai tới Israel sau đó đã bị tạm dừng.
Ai là người phải kiểm tra?
Trong cuộc phỏng vấn với đài truyền hình công Kan 11 hôm thứ Bảy, bà Regev phủ nhận trách nhiệm thẩm tra danh sách tổ bay, cho rằng đó là việc của các cơ quan tình báo. Phát ngôn này dường như mâu thuẫn với cả quyết định năm 2021 của nội các lẫn đánh giá của hội đồng.
Chính Vụ An ninh, Khẩn cấp và Không gian mạng của bộ liệt kê việc kiểm tra an ninh các chuyến bay nước ngoài bay qua hoặc đến Israel trong số nhiệm vụ của mình.
“Những người phải thực hiện việc xác minh là các cơ quan tình báo, còn chúng tôi không phải là cơ quan tình báo.” — Miri Regev
Hai nguồn tin an ninh nói với Haaretz rằng dù trách nhiệm chính thức thuộc về bộ, bộ này thiếu năng lực tình báo cần thiết để thẩm tra lý lịch thực chất, thứ chỉ Mossad và Shin Bet sở hữu. Về phần mình, Shin Bet cho biết họ chịu trách nhiệm bảo vệ các hãng hàng không Israel và quy trình tại sân bay, nhưng không phụ trách các hãng nước ngoài. Kết quả là một hệ thống trong đó cơ quan nào cũng có thể chỉ tay sang cơ quan khác.
Đạo luật cho phép nhưng không bắt buộc
Một đạo luật năm 2023 cho phép nhà chức trách Israel thu thập thông tin nhận dạng của hành khách và tổ bay, gồm họ tên, quốc tịch, ngày sinh và chi tiết hộ chiếu. Nếu Israel yêu cầu, các hãng hàng không nước ngoài phải cung cấp dữ liệu ít nhất 48 giờ trước khi khởi hành, phục vụ mục đích chống khủng bố và an ninh hàng không dân dụng.
Nhưng đạo luật không buộc các cơ quan an ninh phải xem xét mọi danh sách tổ bay. Shin Bet, Mossad và cảnh sát được phép kiểm tra thông tin, song không bắt buộc. Các nguồn tin an ninh cho biết Israel đã nhận trước danh sách hành khách và tổ bay của chuyến flydubai, và vụ an ninh của Bộ Giao thông cùng Mossad có trách nhiệm cảnh báo những cái tên đáng ngờ. Vì sao tên của cơ phó không gây báo động vẫn là câu hỏi trung tâm.
Lấp lỗ hổng
Vụ việc xảy ra vào thời điểm nhạy cảm. Israel tổ chức tổng tuyển cử ngày 27/10, và chỉ một ngày trước chuyến bay, ông Netanyahu đã cảnh báo nguy cơ tấn công trong mùa tranh cử. Các hãng vùng Vịnh như flydubai trở thành cầu nối quan trọng với du khách Israel kể từ khi đường bay thẳng được mở năm 2020, và nhiều hãng vẫn duy trì chuyến bay khi các hãng nước ngoài khác tạm ngừng trong những cuộc chiến gần đây.
Giới chuyên gia an ninh hàng không thường nói mối đe dọa nguy hiểm nhất là “người bên trong”, người đã được tin tưởng để ngồi trong buồng lái. Công nghệ, luật lệ và cơ sở dữ liệu chẳng có mấy ý nghĩa nếu không có một cơ quan được giao trách nhiệm rõ ràng để sử dụng chúng. Với những hành khách đã liều mình xông vào buồng lái, bài học đã được viết ra. Với các thiết chế Israel, nhiệm vụ lúc này là bảo đảm lần sau không ai phải làm điều đó nữa.

















