Làn sóng bán trái phiếu lan sang cổ phiếu
Phiên 7/10 chứng kiến sắc đỏ trải rộng: chỉ số Nhật Bản giảm khoảng 1%, Hàn Quốc giảm 2%, thị trường châu Âu giảm 1%. Tại Mỹ, S&P 500 và Nasdaq cùng giảm khoảng 0,2%, còn Dow Jones mất 0,7%. Nhóm công nghiệp chịu sức ép rõ nhất, trong khi y tế là điểm sáng tương đối. Cổ phiếu Caterpillar mất khoảng 6%, nhưng Moderna tăng 5% và Micron tăng 4%. Những con số cho thấy nhà đầu tư không bán tháo tất cả; họ đang đánh giá lại các doanh nghiệp nhạy cảm với lãi suất và những công ty có động lực lợi nhuận riêng.
Trên thị trường nợ, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm và 30 năm từng lên vùng cao nhất kể từ năm 2002. Giá trái phiếu và lợi suất chuyển động ngược chiều, nên đợt bán trái phiếu làm lợi suất tăng. Đấu giá 10 năm được đón nhận tích cực sau đó giúp thị trường bình tĩnh phần nào. Trái phiếu châu Âu cũng chịu áp lực; chênh lệch lợi suất giữa Pháp và Đức nới rộng, phản ánh mối quan tâm đến tài khóa và rủi ro quốc gia.
Fed đồng thuận hành động, bất đồng lý do
Biên bản cuộc họp chính sách tháng 9 cho thấy các quan chức Fed nhất trí tăng lãi suất lần đầu trong ba năm, nhưng chưa thống nhất hoàn toàn về nguyên nhân và bước tiếp theo. Một nhóm coi động thái này là phòng ngừa cú sốc giá năng lượng làm kỳ vọng lạm phát tăng; nhóm khác lo áp lực giá bắt nguồn từ nhu cầu trong nền kinh tế và cần chính sách kiềm chế lâu hơn. Đồng thuận trong một cuộc bỏ phiếu vì thế không đồng nghĩa với đồng thuận về lộ trình.
Sự phân hóa khiến cuộc họp 28–29/10 trở thành phép thử quan trọng. Kỳ vọng thị trường hiện nghiêng về khả năng giữ nguyên lãi suất trong tháng 10, nhưng biến động gần đây chứng minh xác suất có thể đổi nhanh trước dữ liệu lạm phát, việc làm và giá dầu. Nhà đầu tư cũng theo dõi thông điệp của Chủ tịch Kevin Warsh: Fed phải kiểm soát giá cả mà không gây thiệt hại không cần thiết cho hoạt động kinh tế.
Phần bù kỳ hạn và tín hiệu rủi ro
Một yếu tố ít được chú ý ngoài giới chuyên môn là “phần bù kỳ hạn”: mức lợi suất bổ sung mà người cho chính phủ vay dài hạn đòi hỏi để chấp nhận bất định trong tương lai. Theo phân tích được Reuters dẫn lại, chỉ số phần bù kỳ hạn của Mỹ tăng khoảng 40 điểm cơ bản trong hai tuần và đạt 96 điểm cơ bản vào ngày 5/10, mức cao nhất trong 12 năm.
Nếu lợi suất tăng do kinh tế tăng trưởng khỏe, cổ phiếu có thể chịu đựng tốt hơn; nếu do lạm phát hoặc lo ngại tài khóa, bức tranh sẽ khó hơn.
Ngân hàng Bank of America nêu ba điểm cần theo dõi trong quý cuối năm: nhu cầu vay và ngân sách Mỹ, khả năng Ngân hàng Trung ương châu Âu ổn định chênh lệch lợi suất, và diễn biến trái phiếu dài hạn Nhật Bản. Khi nhà đầu tư yêu cầu khoản bù rủi ro lớn hơn, chính phủ, doanh nghiệp và người vay mua nhà đều có thể phải trả lãi cao hơn, ngay cả khi ngân hàng trung ương chưa thay đổi lãi suất chính sách.
Cơn khát vốn cho AI đặt thêm sức ép
Bùng nổ trí tuệ nhân tạo đặt ra một nghịch lý khác. Đầu tư trung tâm dữ liệu và chip tạo thêm nhu cầu thiết bị, điện năng và năng suất tương lai, nhưng đòi hỏi lượng vốn khổng lồ ngay lúc lãi suất dài hạn đắt đỏ. Bản tin Reuters cho biết SpaceX đang thảo luận huy động 40 tỷ USD để mua chip Nvidia; thông tin này đưa các thỏa thuận vay, thuê và tài trợ chéo trong ngành trở lại tâm điểm. Đây mới là thông tin về đàm phán, không đồng nghĩa thương vụ đã hoàn tất.
Một số nhà đầu tư lo ngại các quan hệ cấp vốn vòng tròn khiến khó nhận diện bên cuối cùng gánh rủi ro. Những người lạc quan lập luận rằng nhu cầu hạ tầng AI là có thật và có thể nâng năng suất. Cả hai nhận định cần được kiểm chứng bằng dòng tiền, doanh thu và khả năng trả nợ, thay vì chỉ dựa vào quy mô vốn công bố. Khi tiền trở nên đắt hơn, sự khác biệt giữa tăng trưởng thực và kỳ vọng tăng trưởng sẽ hiện rõ.
Những mốc tiếp theo nhà đầu tư theo dõi
Trong phiên kế tiếp, giới giao dịch đón kết quả sơ bộ quý III của Samsung, phát biểu từ các nhà kinh tế trưởng tại ECB và Ngân hàng Trung ương Anh, cùng phiên bán 22 tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm. Các quan chức Fed như Chris Waller, Neel Kashkari và Alberto Musalem cũng có lịch phát biểu. Mỗi sự kiện có thể làm thay đổi đánh giá về lạm phát, nguồn cung trái phiếu và tốc độ siết chính sách.
Điểm mấu chốt không nằm ở một phiên giảm giá đơn lẻ. Nếu lãi suất dài hạn tiếp tục tăng, giá cổ phiếu phải dựa nhiều hơn vào lợi nhuận đủ mạnh để bù chi phí vốn; ngược lại, thị trường trái phiếu ổn định có thể giảm áp lực lên định giá. Nhà đầu tư đang theo dõi một cuộc thương lượng âm thầm giữa tăng trưởng, lạm phát và niềm tin vào khả năng trả nợ.
















