Năm năm sau lũ lịch sử Ahrtal: Di chứng, khắc phục và bài học phòng chống thiên tai

Trong đêm 14 rạng sáng 15 tháng 7 năm 2021, vùng Ahrtal ở hai bang Rheinland-Pfalz và Nordrhein-Westfalen, Đức, hứng chịu trận lũ quét cực kỳ nghiêm trọng do mưa lớn. Thảm họa này đã cướp đi sinh mạng của 136 người tại Rheinland-Pfalz và 49 người ở Nordrhein-Westfalen, với nhiều ngôi nhà, xe cộ bị cuốn trôi hoặc hư hại nghiêm trọng. Hàng nghìn người dân trong vùng phải trải qua giai đoạn đầy mất mát, đau thương và bắt đầu cuộc sống mới từ đống đổ nát.

Năm năm trôi qua, vẫn còn nhiều người gặp khó khăn về tâm lý hậu quả sau lũ. Ông Michael Mönks, đại diện mạng lưới hỗ trợ tâm lý xã hội tại Bad Münstereifel, cho biết số cuộc gọi hỗ trợ đã giảm so với trước, nhưng nhu cầu vẫn hiện hữu. Nhiều người đã phải tập trung cho việc tái thiết nên tạm thời kìm nén cảm xúc, nhưng các cơn sóng tâm lý lại bùng phát vào những dịp nhạy cảm như ngày tưởng niệm xảy ra thảm họa.

Trận lũ đã lột trần những hạn chế trong công tác phòng chống thiên tai tại địa phương. Ngay sau sự kiện, chính quyền liên bang và các bang đã triển khai nhiều chương trình nhằm nâng cao trang thiết bị và đào tạo cán bộ phụ trách ở địa phương. Đặc biệt là chiến dịch lắp đặt và nâng cấp hệ thống chuông báo động vốn còn thiếu hoặc lỗi thời ở nhiều khu vực.

Chính phủ Liên bang, dưới sự dẫn dắt của Bộ trưởng Nội vụ khi đó Horst Seehofer, phát động chương trình hỗ trợ tài chính cho việc hiện đại hóa hệ thống cảnh báo bằng chuông. Bên cạnh đó, một công nghệ cảnh báo mới mang tên Cell Broadcast được đưa vào sử dụng để gửi tin nhắn cảnh báo nhanh chóng đến tất cả điện thoại di động trong vùng bị ảnh hưởng, nhằm đảm bảo người dân nhận được cảnh báo bất kể sự cố hư hỏng hệ thống nào.

Theo Cơ quan Bảo vệ dân sự và ứng phó thảm họa liên bang (BBK), mục tiêu là xây dựng một hệ thống cảnh báo đa kênh giúp người dân có thể nhận thông báo ngay cả khi một số kênh truyền thông bị gián đoạn.

Khu vực Ahrweiler đặc biệt coi việc khôi phục các con suối, sông là trung tâm của kế hoạch quản lý rủi ro lũ. Mục tiêu chính là dẫn dòng lũ cỡ lớn như lũ trăm năm một cách hạn chế thiệt hại hoặc tránh hoàn toàn qua các khu dân cư.

Tuy nhiên, ở những nơi có địa hình hẹp như Altenahr, điều này trở nên rất khó, chỉ có thể chuẩn bị cho các trận lũ lớn lên đến tần suất 20 năm một lần. Chủ tịch quận Ahrweiler, bà Cornelia Weigand, nhấn mạnh cần có các hồ chứa nước lớn để giảm thiểu rủi ro trong những sự kiện cực đoan.

Bang Nordrhein-Westfalen đã phân bổ khoảng 490 triệu euro cho các dự án phòng chống lũ kể từ năm 2021. Số tiền này dùng để sửa chữa đê điều, xây dựng các hồ chứa điều tiết nước, cải tiến hệ thống báo lũ và lắp đặt thêm các trạm đo mực nước ở các con sông nhỏ. Bộ Môi trường NRW cũng cho biết các hệ thống dự báo và cấp báo lũ đã được cập nhật toàn diện để đáp ứng nhanh hơn với các biến cố.

Trước kia, chỉ một phần thiệt hại lớn do thiên tai được bảo hiểm chi trả. Chính phủ liên bang đang xem xét bổ sung quy định bắt buộc đối với bảo hiểm nhà ở phải bao gồm cả bảo hiểm rủi ro thiên tai. Theo thỏa thuận liên minh giữa các đảng CDU, CSU và SPD, từ nay về sau các hợp đồng bảo hiểm mới xây dựng sẽ phải có phần mở rộng này, đồng thời các hợp đồng hiện tại sẽ được cập nhật theo thời gian với tùy chọn từ chối (opt-out).

Bộ trưởng Tư pháp Stefanie Hubig đã công bố rằng các đề xuất chính thức về luật này sẽ sớm được trình bày. Một số chính trị gia liên minh đối lập cảnh báo về việc bắt buộc áp dụng hình thức này, đề xuất cần cho người dân quyền lựa chọn nhưng cũng nhấn mạnh trách nhiệm của chính quyền trong quản lý quy hoạch xây dựng, tránh việc phát triển các khu dân cư tại vùng dễ bị ngập lụt.

Đến nay, quá trình tái thiết vẫn đang diễn ra tại vùng Ahrtal với quy mô lớn. Hạ tầng giao thông bị tổn thất nghiêm trọng: khoảng 30 cây cầu chính hư hại nặng, đã có 14 cây được xây dựng lại và 9 công trình khác đang trong quá trình thi công hoặc lên kế hoạch. Trong số 17 trường học chịu ảnh hưởng, chỉ hai trường đã hoàn thành việc xây dựng mới, 12 trường đang được sửa chữa, và ba trường dự kiến được xây dựng mới hoàn toàn.

Các tuyến đường sắt bị hư hại cũng đã được hãng Đường sắt Đức (Deutsche Bahn) sửa chữa để hoạt động trở lại. Song song đó, nhiều dự án tu bổ nhà thờ, bệnh viện và các công trình công cộng vẫn tiếp tục nhằm phục hồi hoàn chỉnh đời sống khu vực.

Tại Nordrhein-Westfalen, chính quyền bang đã chi gần 4,7 tỷ euro cho việc hỗ trợ dựng lại khu vực sau thiên tai, với hơn 29.000 hồ sơ yêu cầu trợ cấp đã được tiếp nhận tính đến hết tháng 6 năm 2026. Gần 900 triệu euro trong số đó đã được cấp phép, và 80% các công trình tư nhân đã hoàn thiện sửa chữa. Khoảng hơn 3 tỷ euro được phân bổ cho việc tái thiết hạ tầng công cộng ở khoảng 181 địa phương bị ảnh hưởng, trong đó dự kiến khoảng một nửa sẽ hoàn tất công việc trong năm tới. Nhấn mạnh, công tác phục hồi thường phức tạp vì phải cải tạo cả hệ thống thoát nước và đường giao thông đồng thời.