Khái niệm về giới hạn leo thang trong chiến tranh

Giới hạn leo thang (escalation ceiling) được hiểu là mức độ tối đa mà một bên trong xung đột sẵn sàng hoặc có khả năng tăng chi phí áp đặt lên đối thủ hoặc gánh chịu chi phí mà không thay đổi cơ bản chiến lược của mình.

Advertisement300 × 250

Có bốn yếu tố chính quyết định giới hạn leo thang của một bên: khả năng vũ khí, quy mô và tác động của chiến tranh, mục tiêu tấn công, cùng tính chất của hoạt động chiến tranh.

Khả năng vũ khí không chỉ bao gồm tên lửa hay đạn dược thông thường mà còn cả năng lực hạt nhân và các loại vũ khí đặc biệt khác. Quy mô và tác động thể hiện qua mức độ thiệt hại gây ra và phạm vi ảnh hưởng đến dân thường. Mục tiêu có thể tập trung vào lực lượng quân sự hoặc các mục tiêu dân sự, bao gồm cơ sở hạ tầng quan trọng. Cuối cùng, tính chất chiến tranh đề cập đến việc liệu các hành động quân sự có tuân thủ luật nhân đạo quốc tế hay nhằm gieo rắc hỗn loạn và bất ổn.

Giới hạn leo thang hiện nay của Nga trong cuộc xung đột với Ukraine

Nga đã vượt qua nhiều ngưỡng leo thang với những hành động như tấn công dân thường, phá hủy đập Kakhovka, đánh vào cơ sở hạ tầng năng lượng trong mùa đông, chiếm lĩnh Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia và các vụ chôn tập thể ở Bucha. Tuy nhiên, Kremlin vẫn còn nhiều cách để đẩy cao căng thẳng.

Những phương án có thể xảy ra là tăng cường huy động lực lượng bộ binh, gia tăng các cuộc tấn công vào dân thường và các cơ sở hạ tầng quan trọng, áp dụng chiến thuật tiêu thổ dọc tuyến chiến trận. Bên cạnh đó, Nga có thể mở rộng chiến tranh ra bên ngoài biên giới Ukraine thông qua việc huy động đồng minh hoặc tấn công các bên thứ ba, trong đó có khả năng lợi dụng sự chia rẽ tiềm tàng trong khối NATO hiện nay.

Putin cũng từng mời Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko tới Moskva để thảo luận, cho thấy sự hợp tác ngày càng chặt chẽ nhằm tăng cường sức mạnh chiến đấu. Nga có thể thực hiện các đòn tấn công nhỏ nhằm vào các nước thành viên NATO ở phía đông châu Âu mà không để lộ rõ thủ phạm, hoặc tập trung vào các mục tiêu quân sự được tuyên bố hợp pháp.

Một khả năng khác là sử dụng các vũ khí CBRN (hóa học, sinh học, phóng xạ hoặc hạt nhân) nhằm tạo ra tác động đặc biệt nghiêm trọng. Mặc dù việc sử dụng vũ khí hạt nhân là điều không khả thi, Nga vẫn có thể gây ra thảm họa hạt nhân gián tiếp bằng cách tấn công các cơ sở hạt nhân khác ngoài Zaporizhzhia, hoặc tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan bệnh dịch như vi khuẩn than (anthrax) đang được Cục Tình báo quân sự Ukraine theo dõi.

Động cơ và mục tiêu của việc leo thang

Nga có nhiều lý do để lựa chọn tăng cường leo thang. Một phần nhằm làm gián đoạn hoạt động quân sự của Ukraine bằng cách tạo ra các thách thức lớn về vật chất và nhân lực. Kremlin còn mong muốn giảm bớt sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với Ukraine và buộc Kiev phải nhượng bộ, đặc biệt là trong vấn đề vùng Donetsk.

Ngoài ra, Nga hi vọng khi chiến tranh lan rộng sang NATO sẽ tạo ra sự chia rẽ trong liên minh, khiến Mỹ và các đồng minh châu Âu do dự, qua đó gây áp lực để Ukraine cam kết nhượng bộ nhằm chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, cũng không loại trừ việc Kremlin hành động xuất phát từ cảm xúc thù hận hoặc sự tuyệt vọng khi chịu sức ép ngày càng lớn từ các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine.

Các biện pháp để kiềm chế và ngăn chặn leo thang xung đột

Cho tới nay, Nga chưa chính thức triển khai các bước leo thang mới, tạo cơ hội cho Ukraine và cộng đồng quốc tế chuẩn bị đối phó. Trước tiên, việc xác định rõ những kịch bản leo thang khả thi giúp hạn chế thông tin sai lệch và tạo thuận lợi cho các hành động ứng phó kịp thời.

Kế tiếp, tăng cường cam kết quốc tế hỗ trợ Ukraine, nhất là chuẩn bị các phản ứng phối hợp nếu Nga mở rộng chiến tranh. Việc cảnh báo sớm về chi phí phải trả khi leo thang cũng là tín hiệu quan trọng, như bài học từ tuyên bố của Ukraine về sự tham gia của Belarus vào cuộc chiến.

Cuối cùng, đề xuất các phương án kết thúc chiến tranh thực tế là cần thiết để làm giảm động lực leo thang. Những giải pháp không nhất thiết phải nhượng bộ, mà cần khả thi và có thể áp dụng nhằm tạo đường lui cho mọi bên.

Dù nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu, việc chuẩn bị chu đáo trước sẽ giúp hạn chế thiệt hại lớn hơn thay vì phản ứng khi cuộc leo thang đã diễn ra.

Theo Kyiv Post

Key takeaways from this article

Giới hạn leo thang trong chiến tranh là gì?
Đó là mức tối đa mà một bên sẵn sàng hoặc có khả năng tăng chi phí áp đặt lên đối thủ mà không thay đổi chiến lược cơ bản, gồm khả năng vũ khí, quy mô, mục tiêu và tính chất chiến tranh.
Nga đã sử dụng những hình thức leo thang nào trong chiến tranh tại Ukraine?
Nga đã tấn công dân thường, phá đập Kakhovka, đánh vào cơ sở hạ tầng năng lượng vào mùa đông, chiếm Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia và thực hiện các hành động phá hoại khác.
Nga có thể leo thang chiến tranh như thế nào trong tương lai?
Nga có thể huy động thêm bộ binh, tăng các cuộc tấn công vào dân thường và cơ sở hạ tầng, mở rộng chiến tranh ra các nước thứ ba, hoặc sử dụng vũ khí hóa học, sinh học, phóng xạ hoặc hạt nhân.
Làm sao để ngăn chặn nguy cơ leo thang xung đột từ Nga?
Cần xác định kịch bản leo thang khả thi, tăng cường cam kết quốc tế hỗ trợ Ukraine, cảnh báo sớm chi phí leo thang và đề xuất phương án kết thúc chiến tranh thực tế.

Đăng ký bản tin QMVN