Từ lời hứa tiếp nhận đến hành trình có thật
Theo hãng tin Bernama và báo The Star, nội các Malaysia đã thông qua đề xuất của Ahmad Zahid Hamidi sau chuyến thăm làm việc tới Türkiye. Sáng kiến nhằm tạo một con đường tái định cư có chuẩn bị, thay vì chỉ chuyển trách nhiệm quản lý người tị nạn từ nước này sang nước khác. Các công đoạn được công bố gồm tuyển chọn, đào tạo, kiểm tra hồ sơ và phối hợp với cơ quan tiếp nhận.
Một chi tiết then chốt là sự đồng ý của từng người. Người Rohingya có thể mang theo nhu cầu, ngôn ngữ, kinh nghiệm lao động và hoàn cảnh gia đình rất khác nhau; một khóa học chung sẽ khó giải quyết tất cả. Những người được chọn cần hiểu nơi cư trú mới, tình trạng pháp lý, quyền làm việc và khả năng tiếp cận y tế, giáo dục trước khi đưa ra quyết định.
Chưa có lịch di chuyển cụ thể, danh sách ngành nghề, cơ chế tài trợ hay tiêu chí lựa chọn đầy đủ được công bố trong các thông tin ban đầu. Vì thế, con số 10.000 nên được hiểu là quy mô mục tiêu của chương trình. Các chi tiết thực thi sẽ quyết định liệu đây là giải pháp lâu dài hay chỉ là một thỏa thuận gây chú ý trong ngắn hạn.
Áp lực tại Malaysia và vai trò của Türkiye
Malaysia nhiều năm qua là nơi trú ẩn của những người Rohingya rời Myanmar bằng đường bộ và đường biển. UNHCR thống kê đến tháng 8/2026 có khoảng 225.740 người tị nạn và xin tị nạn đã đăng ký tại Malaysia, gần 90% đến từ Myanmar, bao gồm nhiều cộng đồng khác nhau.
Báo cáo của Bernama dẫn số liệu cuối tháng 9 ghi nhận khoảng 133.400 người Rohingya có đăng ký.
Khi số người cần bảo vệ tăng, các dịch vụ công, thị trường lao động và quan hệ với cộng đồng địa phương phải đối mặt với nhiều thách thức. Những căng thẳng đó không làm mất đi nhu cầu bảo vệ người chạy trốn bạo lực. Cách tiếp cận bền vững cần đồng thời giải quyết nỗi lo của người dân sở tại và bảo đảm người tị nạn không bị đẩy vào tình trạng bóc lột hoặc hồi hương thiếu an toàn.
Với Türkiye, chương trình có thể gắn trách nhiệm nhân đạo với nhu cầu kỹ năng ở thị trường lao động. Tuy nhiên, cơ hội nghề nghiệp chỉ thực sự có ý nghĩa nếu bằng cấp được công nhận, việc làm hợp pháp và các gia đình không bị chia cắt. Malaysia cho biết sẽ phối hợp với UNHCR và các cơ quan hữu quan; quá trình này cần được theo dõi minh bạch.
Một bản án lịch sử, nhưng chưa kết thúc lưu vong
Ngày 19/11, ICJ kết luận Myanmar vi phạm Công ước về ngăn ngừa và trừng trị tội diệt chủng qua các hành động nhằm vào người Rohingya tại bang Rakhine năm 2017. Phán quyết đưa tới sự thừa nhận pháp lý có ý nghĩa lớn đối với những người từng mất nhà cửa và người thân. Myanmar bác bỏ kết luận, trong khi các tổ chức nhân quyền coi đây là bước ngoặt về trách nhiệm quốc gia.
Bản án và kế hoạch tái định cư giải quyết hai nhu cầu khác nhau. Phán quyết xác định trách nhiệm của một nhà nước; chương trình Malaysia–Türkiye tìm cách giúp một nhóm người xây dựng cuộc sống ngay khi việc trở về quê nhà vẫn bất định. Không nên coi tái định cư ở nước thứ ba là sự thay thế cho quyền được trở về an toàn, tự nguyện và có nhân phẩm khi điều kiện cho phép.
Việc Malaysia chuyển giao hoạt động đăng ký người tị nạn sang chương trình do chính phủ dẫn dắt từ ngày 18/11 càng khiến sự rõ ràng trong thủ tục trở nên quan trọng. Người tham gia cần kênh thông tin đáng tin cậy và cơ chế khiếu nại để tránh môi giới lừa đảo. Giá trị thật của một thỏa thuận sẽ thể hiện ở việc người được bảo vệ có thể sống độc lập, an toàn và được đối xử bình đẳng.








