Hai thông điệp trái ngược về hiệu quả của sức ép
Trong thông điệp đăng trên X ngày 6/10, Mohsen Rezaei công kích Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và bác bỏ cách Washington mô tả chiến dịch kinh tế chống Iran như một thành công. Rezaei cho rằng những dự báo của Bessent về khả năng ép Tehran nhượng bộ là thiếu cơ sở, đồng thời nhấn mạnh Iran sẽ không mở lại Hormuz chỉ vì đe dọa hay áp lực. Đây là cách Tehran tiếp tục đóng khung cuộc đối đầu như một phép thử ý chí, trong đó việc chịu đựng được sức ép được coi là một phần của chiến thắng chính trị.
Tuy nhiên, dữ liệu được Bloomberg dẫn trong đầu tháng 10 cho thấy nền kinh tế Iran đang chịu sức ép rất nặng: lạm phát tiến sát 90%, trong khi phong tỏa của Mỹ làm suy giảm dòng xuất khẩu dầu. Điều này không đồng nghĩa với việc Washington đã đạt được mục tiêu chiến lược, nhưng cho thấy các biện pháp kinh tế đang gây tổn thương đáng kể. Sự khác biệt nằm ở cách hai bên định nghĩa “thành công”: Mỹ nhấn vào thiệt hại kinh tế; Iran nhấn vào việc chưa bị buộc phải chấp nhận các điều kiện của Washington.
Hormuz trở thành đòn bẩy kinh tế và ngoại giao
Eo biển Hormuz hiện là tâm điểm của cuộc mặc cả. Reuters ngày 4/10 dẫn Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf nói tuyến hàng hải này sẽ chỉ mở lại khi bảy điều kiện trong một thỏa thuận tạm thời được đáp ứng.
Ngoại trưởng Abbas Araqchi trước đó cho biết Tehran đã đưa ra một kế hoạch bảy ngày để khôi phục lưu thông, và cho rằng bước tiếp theo phụ thuộc vào Mỹ. Điều đó biến Hormuz vừa thành vấn đề an ninh hàng hải, vừa thành công cụ đàm phán trong thế giằng co lớn hơn.
Washington nhìn vấn đề theo hướng ngược lại. Phó tổng thống JD Vance trong cuộc phỏng vấn Reuters ngày 6/10 nói Iran cần giảm đáng kể năng lực làm giàu uranium nếu muốn chấm dứt cuộc chiến. Trong khi đó, chính quyền Trump tiếp tục duy trì sức ép quân sự và kinh tế. Những yêu cầu song song - về hạt nhân, trừng phạt, phong tỏa và tự do hàng hải - khiến một thỏa thuận khó hình thành, bởi mỗi bên đều muốn đối phương đi bước đầu tiên.
Giá năng lượng kéo cuộc đối đầu ra ngoài Trung Đông
Tác động của căng thẳng đã vượt xa Iran và Mỹ. Reuters cho biết Saudi Arabia phải tăng vai trò của tuyến đường ống Đông-Tây để chuyển dầu ra Biển Đỏ, giảm phụ thuộc vào Hormuz. Financial Times cảnh báo hệ thống vận tải dầu đang đối mặt tình trạng thiếu tàu chở dầu và chi phí logistics tăng mạnh. Những thay đổi này cho thấy chỉ cần Hormuz hoạt động không ổn định, giá năng lượng và phí vận chuyển đã có thể lan ra toàn cầu.
Đối với người tiêu dùng Mỹ, giá nhiên liệu cao trở thành vấn đề chính trị ngay trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ. Bloomberg ghi nhận Bessent tiếp tục lập luận rằng năng suất, trí tuệ nhân tạo và nới lỏng quy định sẽ giúp nền kinh tế Mỹ chống chịu lạm phát, nhưng giá nhiên liệu do chiến sự Iran vẫn gây sức ép lên cử tri. Vì vậy, cuộc chiến kinh tế không chỉ là bài toán Tehran có chịu đựng được bao lâu, mà còn là Washington có thể duy trì sức ép trong bao lâu mà không phải trả giá trong nước.
Khoảng cách giữa tuyên bố chính trị và dữ liệu thực tế
Phát biểu của Rezaei phản ánh một thực tế quen thuộc trong các cuộc đối đầu kéo dài: bên chịu trừng phạt thường xem việc không nhượng bộ là bằng chứng của sức bền, còn bên áp đặt trừng phạt xem suy giảm kinh tế là bằng chứng của hiệu quả. Cả hai cách nhìn đều chỉ phản ánh một phần thực tế. Iran đang chịu tổn thất kinh tế rõ rệt, nhưng chưa có bằng chứng công khai cho thấy các tổn thất đó đã khiến Tehran chấp nhận toàn bộ yêu cầu của Mỹ.
Vì thế, cuộc đấu sức hiện nay khó được kết luận bằng những tuyên bố thắng - thua đơn giản. Điểm quyết định sẽ là liệu sức ép kinh tế có tạo ra không gian cho một thỏa hiệp về Hormuz và hồ sơ hạt nhân hay khiến mỗi bên tăng thêm đòn bẩy. Khi lợi ích chiến lược, danh dự chính trị và chi phí kinh tế cùng đan xen, một chiến thắng trên bảng cân đối có thể vẫn là thất bại nếu nó làm cho con đường ngoại giao xa hơn.

















