Từ hai điểm bán đến một cuộc tranh luận quốc tế
Hai cửa hàng đầu tiên của Starbucks ở khu tự trị Tân Cương được khai trương trong tuần này, theo Reuters. Một địa điểm nằm tại khu chợ lớn ở trung tâm Urumqi, nơi tập trung khách tham quan và hoạt động thương mại; cửa hàng còn lại ở sân bay quốc tế. Đó là quyết định mở rộng mạng lưới vốn thường được nhìn qua lượng khách, giá thuê mặt bằng và sức mua, nhưng ngay lập tức trở thành vấn đề ngoại giao và chính trị.
Trong thông cáo công bố ngày 1/10, nghị sĩ John Moolenaar yêu cầu Starbucks đảo ngược quyết định và đóng cửa hai địa điểm. Ông viện dẫn các cáo buộc về tình trạng giam giữ và hạn chế tự do văn hóa, tôn giáo đối với người Uyghur. Những nhận định của ông là lập trường chính trị được nêu công khai, không phải kết luận về hành vi của chính hai cửa hàng.
Đến thời điểm Reuters đưa tin ngày 2/10, Starbucks và Bộ Ngoại giao Trung Quốc chưa đưa ra phản hồi trực tiếp trước yêu cầu này. Vì vậy, chưa có cơ sở để kết luận hãng sẽ thay đổi kế hoạch kinh doanh hoặc chính quyền Trung Quốc sẽ có biện pháp đối ứng.
Vấn đề nhân quyền và những cách diễn giải khác nhau
Tân Cương đã là chủ đề tranh cãi quốc tế từ nhiều năm. Báo cáo năm 2022 của Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR) ghi nhận những vi phạm nghiêm trọng trong thực thi các chính sách chống khủng bố và chống cực đoan, đồng thời đặt ra quan ngại về giam giữ tùy tiện và các hạn chế đối với cộng đồng Uyghur cùng các nhóm Hồi giáo khác.
Chính phủ Trung Quốc bác bỏ những cáo buộc vi phạm trên diện rộng, giải thích các chương trình của mình nhằm ngăn chặn khủng bố, chủ nghĩa ly khai và cực đoan tôn giáo. Sự khác biệt giữa các đánh giá quốc tế và lập trường chính thức của Bắc Kinh khiến một quyết định đầu tư bình thường cũng có thể được xem xét qua nhiều lăng kính.
Reuters lưu ý hình ảnh Starbucks đăng trên WeChat có biển hiệu bằng tiếng Anh và tiếng Trung nhưng không nhìn thấy rõ chữ Uyghur. Quan sát đó không đủ để khẳng định mọi bảng chỉ dẫn tại hai địa điểm đều thiếu ngôn ngữ này; tuy vậy, nó khơi ra câu hỏi về cách một thương hiệu tôn trọng đặc điểm văn hóa và ngôn ngữ tại nơi hoạt động.
Bài toán của thương hiệu toàn cầu
Trong bài đăng WeChat, Starbucks giới thiệu những điểm bán mới như trải nghiệm kết hợp văn hóa địa phương và nhu cầu khách hàng. Lãnh đạo thị trường Trung Quốc Liu Wenjuan nói doanh nghiệp sẽ tiếp tục đầu tư tại Tân Cương. Lựa chọn này diễn ra trong bối cảnh hãng coi Trung Quốc là một thị trường dài hạn có vai trò quan trọng.
Tháng 4/2026, Starbucks hoàn tất mô hình liên doanh tại Trung Quốc với Boyu Capital nắm 60% cổ phần, theo Reuters; mạng lưới liên doanh vận hành khoảng 8.000 cửa hàng. Quy mô ấy cho thấy các vấn đề đạo đức doanh nghiệp, quản trị đối tác và niềm tin khách hàng có thể tác động đến một hệ sinh thái lớn hơn nhiều so với hai quán cà phê.
Mở cửa hàng không tự thân chứng minh có liên quan đến lao động cưỡng bức, cũng như một tuyên bố về văn hóa địa phương chưa đủ thay thế việc thẩm định. Doanh nghiệp có thể tăng độ tin cậy bằng việc công bố quy trình kiểm tra nhà cung cấp, chính sách tuyển dụng tự nguyện, quyền sử dụng ngôn ngữ và cơ chế tiếp nhận khiếu nại độc lập. Minh bạch giúp công chúng phân biệt rủi ro có chứng cứ với suy đoán.
