Tiếng nói từ những con đường bị bạo lực bủa vây
Những cuộc tuần hành ngày 17/11 diễn ra tại Port-au-Prince và một số thành phố khác. Theo Reuters, người tham gia mang cờ Salvador, hô vang những khẩu hiệu ủng hộ Tổng thống Nayib Bukele và phản đối các băng nhóm. Hình ảnh đoàn người đông đảo phản ánh tâm trạng vừa hy vọng vừa kiệt sức của những cộng đồng đã sống quá lâu trong nỗi sợ bị bắt cóc, tống tiền hoặc trúng đạn giữa đường.
Sự ủng hộ ấy không đồng nghĩa với việc người dân đã nhìn thấy một nền hòa bình ổn định. Trong hoàn cảnh nhà trường, bệnh viện, giao thông và buôn bán liên tục bị gián đoạn, một cuộc truy quét hiệu quả ngay trước mắt có thể mang ý nghĩa rất lớn. Nhưng quyền được sống an toàn còn bao gồm khả năng trở về nhà, làm việc và tin tưởng rằng vũ lực sẽ không quay trở lại vào ngày hôm sau.
Lực lượng tăng viện và khoảng trống trong cơ chế chỉ huy
Theo Reuters, sau vụ bốn thành viên Salvador của lực lượng chống băng nhóm được quốc tế hậu thuẫn mất tích trong cuộc phục kích ngày 18/10, chính quyền Bukele đã triển khai hơn 2.000 quân theo thỏa thuận riêng với Haiti. Việc bổ sung nhân lực và thiết bị giúp tăng nhịp độ hoạt động, song cũng tạo ra thách thức phối hợp giữa cảnh sát Haiti, lực lượng được Liên Hợp Quốc hậu thuẫn và đơn vị Salvador hoạt động qua kênh song phương.
Chiến dịch được quảng bá bằng những video gây chú ý, trong đó có hình ảnh robot bốn chân mang vũ khí tại một sân vận động được thông báo đã giành lại từ các nhóm vũ trang. Hình ảnh mạnh mẽ có thể củng cố tinh thần công chúng, nhưng không tự chứng minh rằng đường phố xung quanh đã an toàn. Điều cần kiểm tra là các khu dân cư có thực sự được bảo vệ và cơ chế xử lý khiếu nại của người dân có hoạt động hay không.
Chiếm lại địa bàn khác với giữ được địa bàn
Diego Da Rin, chuyên gia của International Crisis Group, nhận xét các kết quả rõ rệt vẫn còn hạn chế sau gần một tháng triển khai. Ông dẫn trường hợp sau cuộc đột kích nhằm vào cơ sở của một thủ lĩnh băng nhóm, những tay súng quay trở lại kiểm tra điện thoại và đe dọa cư dân bị nghi cộng tác với lực lượng an ninh. Khi không có cảnh sát thường trực, dịch vụ công và mạng lưới bảo vệ nhân chứng, chiến thắng quân sự có thể chỉ chuyển rủi ro sang người dân.
Dữ liệu và đánh giá của Liên Hợp Quốc, các tổ chức nhân quyền và nhà nghiên cứu xung đột cũng cho thấy cái giá dân sự của chiến dịch an ninh là vấn đề nghiêm trọng. Số người chết được các cơ quan thống kê theo những định nghĩa khác nhau; Reuters dẫn thống kê hơn 4.200 trường hợp thiệt mạng trong năm và hơn một nửa xảy ra trong các hoạt động an ninh, trong đó có hàng trăm thường dân. Những con số này cần được điều tra độc lập, không nên xem mọi nạn nhân là thành viên băng nhóm.
Một mô hình an ninh cần đi kèm kế hoạch hậu chiến
Renata Segura của International Crisis Group cảnh báo chiến dịch này có thể trở thành tiền lệ cho những can thiệp tương tự. Quan hệ gần gũi giữa Bukele và Tổng thống Mỹ Donald Trump làm nổi bật xu hướng lựa chọn các thỏa thuận an ninh trực tiếp thay vì đặt toàn bộ hoạt động dưới một cơ chế đa phương. Cách tiếp cận linh hoạt có thể phản ứng nhanh, nhưng nếu thiếu giám sát công khai, việc bảo vệ dân thường và xác định trách nhiệm có nguy cơ bị xem nhẹ.
Với Haiti, một chiến lược đáng tin cậy phải trả lời các câu hỏi thực dụng: lực lượng nào sẽ tuần tra sau khi đợt tiến công kết thúc, ai bảo vệ gia đình bị đe dọa trả thù, và nguồn lực nào sẽ khôi phục tòa án, trường học, việc làm? Sự ủng hộ dành cho Bukele là lời kêu gọi chấm dứt bạo lực, không phải giấy phép vô hạn cho mọi phương thức dùng vũ lực. Sự thành công cần được đo bằng mức độ an toàn thường ngày và khả năng người Haiti tự vận hành các thiết chế của mình.

















