An ninh năng lượng thay đổi ưu tiên đầu tư
Đối với những nền kinh tế phải mua dầu và khí đốt từ nước ngoài, giá nhiên liệu không chỉ là biến số của thị trường mà còn là một rủi ro chiến lược. Khi hàng hóa đi qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, chi phí sản xuất điện, vận chuyển và nguyên liệu có thể lan sang giá tiêu dùng. Báo cáo Energy Transition Outlook 2026 của DNV cho rằng chính mức độ dễ tổn thương ấy đang thúc đẩy các nước nhập khẩu xây dựng nhiều nguồn cung nội địa hơn.
Chỉ số quan trọng nhất của báo cáo là mức tăng tỷ trọng năng lượng phi hóa thạch trong tổng cung năng lượng sơ cấp: 2,2 điểm phần trăm ở Trung Quốc, Ấn Độ và châu Âu trong năm năm, so với 0,7 điểm phần trăm tại Trung Đông, Bắc Mỹ và Nga. Đây là thay đổi về cơ cấu năng lượng, không phải khẳng định công suất điện sạch của một nhóm đã tăng đúng ba lần nhóm kia. Sự phân biệt giúp người đọc hiểu bản chất của so sánh.
DNV nhấn mạnh năng lực sản xuất điện trong nước, tăng hiệu suất sử dụng và đa dạng hóa nguồn cung có thể giảm thiểu tác động từ các cú sốc địa chính trị. Nhưng không quốc gia nào miễn nhiễm hoàn toàn: thiết bị, kim loại, pin và chuỗi cung ứng công nghệ cũng có thể phát sinh phụ thuộc mới.
Trung Quốc và cuộc đua điện khí hóa
Trung Quốc vừa là nhà nhập khẩu lớn nhiên liệu hóa thạch vừa là nhà sản xuất hàng đầu về pin mặt trời, pin lưu trữ và thiết bị điện. Năng lực công nghiệp ấy giúp nước này triển khai công nghệ sạch trên quy mô lớn, đồng thời xuất khẩu sang các thị trường muốn giảm phụ thuộc vào dầu khí.
DNV ước tính Trung Quốc hiện sản xuất hơn 80% mô-đun điện mặt trời và 95% tấm wafer quang điện của thế giới.
Theo kịch bản cơ sở của DNV, điện hiện đáp ứng khoảng 27% nhu cầu năng lượng cuối cùng tại Trung Quốc và có thể vượt 50% vào năm 2060. Với châu Âu, Trung Quốc và Ấn Độ, nhu cầu điện tuyệt đối được dự báo tăng trung bình 62% trong hai thập niên tới, so với 47% ở Bắc Mỹ, Trung Đông và Nga. Các con số là kết quả mô hình dự báo, không phải cam kết chính sách hoặc kết quả đã chắc chắn xảy ra.
Điện khí hóa giao thông, nhà ở và công nghiệp có thể giảm nhu cầu đốt nhiên liệu trực tiếp. Tuy vậy, thị trường điện lớn hơn cũng đòi hỏi hạ tầng truyền tải, dự trữ năng lượng và cơ chế điều phối tốt hơn để tránh thiếu điện khi gió yếu hoặc trời ít nắng.
Hệ thống điện mới cần nhiều hơn nhà máy điện
Theo DNV, chi tiêu hằng năm cho năng lượng tái tạo trên toàn cầu tăng từ khoảng 860 tỷ USD năm 2021 lên 1.770 tỷ USD năm 2026. Đầu tư tăng mạnh chưa tự động bảo đảm nguồn điện ổn định: lưới điện nhiều nơi mở rộng chậm hơn các dự án phát điện, trong khi nhu cầu làm mát, xe điện và trung tâm dữ liệu tiếp tục gia tăng.
Các chuyên gia vì vậy nhấn mạnh sự kết hợp giữa đường dây truyền tải, pin lưu trữ, điều chỉnh phụ tải và thiết kế thị trường. Đôi lúc khí đốt hoặc các nguồn điện có khả năng điều độ vẫn giữ vai trò dự phòng trong thời kỳ chuyển tiếp. Điểm cốt lõi không phải thay thế mọi nguồn điện cùng lúc mà là giảm phát thải mà vẫn bảo đảm chi phí và độ tin cậy phù hợp.
Đối với doanh nghiệp và hộ gia đình, thành công của chuyển đổi năng lượng không chỉ được đo bằng số tua-bin hay tấm pin mới, mà còn bằng hóa đơn điện ổn định, khả năng tiếp cận điện sạch và việc tránh chuyển rủi ro tài chính sang những nhóm thu nhập thấp.
Bài toán khí hậu vẫn chưa có lời giải dễ dàng
DNV dự báo phát thải carbon dioxide liên quan đến năng lượng toàn cầu giảm khoảng 44% vào năm 2050 so với hiện nay. Tuy nhiên, báo cáo cảnh báo mức giảm đó chưa đưa thế giới đi được nửa chặng đường tới phát thải ròng bằng không. Trong mô hình, khí thải tiếp tục tồn tại lâu dài ở giao thông, công nghiệp và các lĩnh vực khó khử carbon.
Sự khác biệt tốc độ chuyển đổi giữa các khu vực cũng đặt ra câu hỏi công bằng. Nước xuất khẩu cần nguồn thu để duy trì ngân sách, trong khi nước nhập khẩu có động lực mạnh để tự chủ năng lượng. Cả hai đều cần cơ chế tài chính và hợp tác công nghệ để không biến cuộc chuyển dịch thành một ranh giới kinh tế mới.
Báo cáo không cho rằng dầu khí sẽ biến mất trong một đêm. Thay vào đó, thông điệp rõ nhất là bất ổn nguồn cung đang thay đổi cách chính phủ cân nhắc giá cả, an ninh và môi trường. Những quyết định đầu tư hôm nay sẽ xác định mức độ chủ động của các nền kinh tế trong nhiều thập niên tới.
















