Bối cảnh tin tưởng giảm mạnh ở Trung Đông
Trung Đông và Trung Nam Á đang trải qua giai đoạn mất niềm tin sâu sắc nhất trong nhiều thập kỷ qua. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở những cuộc xung đột kéo dài, trong đó căng thẳng giữa Iran và Mỹ đang đẩy khu vực đến gần bờ vực thẳm. Các quốc gia ven Vịnh Ba Tư, Israel, Lebanon và Iran đều chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ tình hình này, với dân thường là nhóm thiệt thòi nhất. Tình trạng đàn áp trong nội bộ Iran cũng gia tăng, trong khi eo biển Hormuz trở thành điểm nóng địa chính trị, làm suy yếu các thị trường toàn cầu và ảnh hưởng cuộc sống của hàng triệu người.
Bài học từ châu Âu những năm 1970
Vào cuối những năm 1960, châu Âu từng đối diện tình trạng chia rẽ nghiêm trọng với biểu tượng là Bức tường Berlin cùng các căng thẳng quốc tế như Khủng hoảng Cuba, chiến tranh Việt Nam và sự đàn áp ở Tiệp Khắc. Tuy nhiên, giữa bối cảnh đó, một sáng kiến an ninh hợp tác lớn nhất thế kỷ 20 đã ra đời. Từ đầu thập niên 1970, đại diện 35 quốc gia thuộc NATO, Khối Warsaw và các nước trung lập ngồi vào bàn đàm phán và đi đến ký kết Hiệp định Helsinki năm 1975. Quá trình này đã xây dựng dần lòng tin và giảm căng thẳng thông qua đối thoại và hợp tác thực chất.
Ý tưởng tái khởi động tiến trình tương tự ở Trung Đông
Rút ra bài học từ châu Âu, các nhà lãnh đạo châu Âu đề xuất một tiến trình an ninh hợp tác dựa trên mô hình Helsinki cho Trung Đông. Ý tưởng nhằm tạo khung đối thoại đa chiều với sự tham gia đầy đủ của các quốc gia trong khu vực và các bên có ảnh hưởng bên ngoài, như Pakistan và Qatar.
Mục tiêu là tìm kiếm các điểm chung giữa các bên không ngừng đối đầu, từ đó xây dựng lòng tin và hợp tác, thay thế dần sự đối đầu.
Tiến trình này không đòi hỏi phải có lòng tin ngay từ đầu mà niềm tin sẽ được tạo ra trong quá trình đối thoại và hợp tác. Việc khởi động một tiến trình có cấu trúc và kiên định chính là cách duy nhất để ngăn chặn sự suy giảm tiếp tục của khu vực vào các liên minh bất ổn, đối đầu và tạm thời.
Khó khăn và cơ hội cho tiến trình hòa bình
Châu Âu ngày nay nhận thức rõ rằng Trung Đông phức tạp với nhiều rạn nứt tôn giáo, sắc tộc, ý thức hệ và tranh chấp lãnh thổ kéo dài. Mối hận thù gia tăng qua các cuộc chiến ủy nhiệm khiến ngoại giao vẫn bất lực trong việc hóa giải. Tuy vậy, họ cũng cho rằng chính sự phức tạp đó mới đòi hỏi một tiến trình đối thoại có cấu trúc, để tạo dựng được niềm tin và hợp tác lâu dài.
Chiến tranh Iran đã đưa khu vực này đến ngưỡng nguy cơ lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống người dân và an ninh toàn cầu. Các vụ tấn công ngày 7/10 ở Israel và thảm họa nhân đạo tại Gaza cùng với việc Israel mở rộng các khu định cư ở Bờ Tây đã làm xã hội Israel và Palestine chịu tổn thương sâu sắc, làm suy giảm niềm tin giữa các bên.
Tiến trình hòa bình bắt đầu từ ý chí chính trị
Điểm khởi đầu cho mọi tiến trình hòa bình không phải là niềm tin hay sự chữa lành các vết thương cũ, mà chính là ý chí chính trị muốn tìm kiếm giải pháp thay thế xung đột. Nếu khu vực có đủ ý chí như vậy, họ có thể đi theo một con đường tốt hơn thông qua một tiến trình đối thoại củng cố an ninh chung.
Bài học từ Hiệp định Helsinki là mỗi bên đưa ra các ưu tiên của mình, tìm kiếm điểm chung và đàm phán xây dựng các vị trí chung, đồng thời thí điểm các biện pháp tăng cường lòng tin để thay thế dần sự đối đầu bằng hợp tác. Mô hình này có thể mang lại luồng sinh khí mới cho chính trị Trung Đông và mở ra cơ hội học hỏi từ kinh nghiệm châu Âu.
Vai trò của cộng đồng quốc tế
Cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các quốc gia có ảnh hưởng và lợi ích trong khu vực, có thể đóng vai trò tích cực trong tiến trình này. Ví dụ thành công của Hiệp định hạt nhân năm 2015 cho thấy các đối tác bên ngoài có thể hỗ trợ hiệu quả việc giảm căng thẳng và tạo thuận lợi cho đối thoại.
Hiện tại, thỏa thuận khung giữa Iran và Mỹ, với sự hỗ trợ của Pakistan, Qatar và các quốc gia khác trong khu vực, vẫn còn mong manh nhưng lại rất quan trọng để giải tỏa căng thẳng và hướng đến kết thúc bế tắc lâu dài.
Nếu các nước trong khu vực và các bên liên quan toàn cầu đồng thuận tham gia một tiến trình hòa bình mang tính bao trùm và có cấu trúc, khu vực có thể từng bước thoát khỏi vòng xoáy xung đột và hướng đến phát triển ổn định hơn.
Trong vai trò từng là những nhà lãnh đạo châu Âu có kinh nghiệm, chúng tôi tin rằng việc triển khai tiến trình an ninh hợp tác theo mô hình Helsinki là cách khả thi để khởi đầu quá trình hòa giải ở Trung Đông và Trung Nam Á. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ và đồng hành cùng các bên trong hành trình này.
Theo FAZ
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Niềm tin chính trị là điều kiện cần thiết để bắt đầu một tiến trình hòa bình có cấu trúc.
- Mô hình Helsinki từng thành công trong việc xây dựng hòa bình tại châu Âu nên có thể ứng dụng cho Trung Đông.
- Sự đa dạng sắc tộc, tôn giáo và địa chính trị là thách thức lớn nhưng cũng là lý do cần đối thoại có cấu trúc.
- Sự tham gia đầy đủ của các bên liên quan trong khu vực và bên ngoài là yếu tố quyết định thành công.
- Các biện pháp xây dựng lòng tin từng áp dụng ở châu Âu có thể được chuyển giao và áp dụng tại Trung Đông.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.








