Vụ tấn công tên lửa của Iran khiến Mỹ bất ngờ
Vào ngày thứ Ba gần đây, Iran đã phóng tên lửa vào lực lượng Mỹ đóng quân tại Jordan, một hành động được phía Mỹ gọi là cuộc “tấn công bất ngờ”. Hành động này diễn ra ngay sau khi Mỹ tạm ngừng liên tiếp 13 ngày các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống phòng thủ và hạ tầng của Iran. Tehran cho rằng các cuộc tấn công tên lửa là hành động tự vệ trước sự mở rộng chiến tranh của chính quyền Trump.
Cùng khoảng thời gian đó, liên quân Mỹ - Saudi Arabia đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các lực lượng militia được Iran hậu thuẫn tại Iraq. Đây là những đòn quân sự công khai đầu tiên của Riyadh trong xung đột này. Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Saudi Arabia, Turki al-Maliki, cho biết các lực lượng militia đã tấn công các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia và Riyadh giữ quyền trả đũa vào “thời điểm và địa điểm phù hợp”.
Những hiểu lầm dai dẳng giữa Washington và Tehran
Xung đột Iran - Mỹ đã liên tục bị ảnh hưởng bởi những hiểu lầm giữa hai bên về ý định và mục tiêu của nhau. Chiến tranh này xoay chuyển giữa các diễn biến bạo lực và nỗ lực đàm phán gần như hàng tuần. Gần đây, vụ tấn công drone tại cảng Damietta, Ai Cập, làm cháy hai tàu chở khí đốt gần kênh đào Suez, làm dấy lên lo ngại rằng Iran đã mở rộng phạm vi mục tiêu của mình ra nhiều quốc gia hơn.
Thỏa thuận ký kết giữa Mỹ và Iran giữa tháng trước nhanh chóng trở thành một biểu tượng cho sự bất đồng. Dù thỏa thuận nhằm mục đích chấm dứt chiến sự, hai bên lại hiểu khác nhau về nghĩa vụ. Washington cho rằng đã đảm bảo 60 ngày cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz mà không bị thu phí, nhưng Tehran xem đó như một sự công nhận quyền quản lý giao thông hàng hải của mình qua vùng biển này.
Một quan chức Iran nghi ngờ Mỹ đã cố tình viết thỏa thuận mơ hồ để tạo cớ cho việc vi phạm và tái khởi động các cuộc tấn công sau này. Đồng thời, Mỹ muốn sử dụng các ưu đãi tài chính như miễn trừng phạt và đầu tư để thu hút Iran, vốn đang tập trung đối phó với việc sát hại Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei. Thỏa thuận nhanh chóng đổ vỡ, và Tổng thống Trump sau đó tỏ ra không quan tâm sau khi hai bên rút lui.
Quan điểm sai lầm về khả năng và ý chí của đối phương
Trước khi chiến tranh chính thức diễn ra vào cuối tháng Hai, hai chính phủ đã dần nói qua nhau. Mỹ đánh giá Iran yếu thế và dễ sụp đổ do các cuộc biểu tình toàn quốc.
Trong khi đó, Iran tin rằng chỉ có sự đầu hàng hoàn toàn trước yêu cầu Mỹ mới tránh được chiến tranh. Tổng thống Trump phát động chiến tranh ngay khi đàm phán vẫn tiếp diễn và cho rằng sự ra đi của Lãnh tụ tối cao Iran sẽ nhanh chóng dẫn tới sự sụp đổ của chế độ.
Nhưng sau năm tháng, chính quyền Iran vẫn vững mạnh và tin tưởng rằng họ có đủ sức chịu đựng các phản ứng của Mỹ. Điều này tạo ra một con đường đầy nguy cơ dẫn tới leo thang khi cả hai bên đều tin rằng việc gia tăng áp lực quân sự sẽ khiến đối phương phải từ bỏ mục tiêu của mình. Theo giáo sư Vali Nasr của Đại học Johns Hopkins, Mỹ tin rằng leo thang sẽ dẫn đến sự đầu hàng của Iran, trong khi Iran cho rằng leo thang sẽ tạo thành răn đe tránh xung đột lớn hơn.
Chính sách chưa rõ ràng của Mỹ và sự thích ứng của Iran
Tổng thống Trump đã thể hiện sự dao động giữa việc ủng hộ hành động quân sự mạnh mẽ và mong muốn mở lại đàm phán hòa bình. Sự thiếu rõ ràng trong mục tiêu và chiến lược của Mỹ khiến Washington khó hiểu rõ đối thủ của mình. Mặc dù Trump muốn tránh một cuộc chiến tiếp diễn, có những lần ông cân nhắc tăng cường các cuộc tấn công, chưa kể kế hoạch tấn công vẫn còn trên bàn làm việc tại Nhà Trắng.
Trên thực tế, Iran đang thay đổi cách vận hành với Lãnh tụ mới Mojtaba Khamenei thay thế cha mình ở vị trí Lãnh tụ tối cao. Iran không còn chỉ dựa vào các lực lượng tay sai mà sử dụng tên lửa và drone để trực tiếp đấu tranh cho an ninh lâu dài. Chế độ Iran có thể chịu đựng các đòn tấn công của Mỹ đến mức các chỉ huy quân sự Mỹ đang cạn kiệt các mục tiêu khả dĩ để phản công nhằm ngăn chặn các vụ tấn công tại eo biển.
Chuyên gia Danny Citrinowicz nhận định Iran sẵn sàng hy sinh bản thân và công chúng nhằm bảo vệ tương lai chế độ. Mặc dù không muốn chiến tranh kéo dài vô tận, Iran tin rằng phía Mỹ đã không thể sử dụng tối đa lợi thế của mình do ảnh hưởng kinh tế và sự phản ứng yếu ớt của các quốc gia vùng vịnh. Iran cũng được hỗ trợ bởi lực lượng Houthi tại Yemen, những người mới đây đã nhắm vào lợi ích Saudi Arabia và đe dọa đóng cửa eo biển Bab al-Mandab.
Áp lực trong chính trường Mỹ và sự phức tạp chiến lược
Nhiều đồng minh cánh hữu trong phe MAGA tại Mỹ như Laura Ingraham và Steve Bannon kêu gọi Tổng thống Trump nhanh chóng kết thúc chiến tranh do ảnh hưởng tiêu cực đối với uy tín và sự ủng hộ của ông trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Các nghị sĩ Cộng hòa đang gặp khó cho biết lo ngại rằng leo thang sẽ làm giá xăng dầu tăng cao, ảnh hưởng đến cơ hội tái đắc cử của họ.
Trong khi đó, các đồng minh tại vùng Vịnh bày tỏ sự không thể chấp nhận việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz, đặc biệt nếu Tehran áp thu phí qua lại, bởi điều này sẽ đồng nghĩa rằng các quốc gia đang chịu đòn tên lửa lại phải trả tiền để Iran tái thiết.
Trước tình thế này, Mỹ liên tục thay đổi giữa các chiến lược quân sự, ngoại giao và kinh tế nhằm buộc Iran nhượng bộ. Mỹ mới đây đã áp đặt vòng trừng phạt mới nhằm vào các công ty và tàu chở hàng liên quan tới hoạt động thương mại hàng hải của Iran, đồng thời tăng cường các cuộc tấn công quân sự, hy vọng chúng sẽ đủ sức khiến chế độ Iran sụp đổ hoặc đầu hàng.
Tương lai bất định và nguy cơ chiến tranh kéo dài
Tuy nhiên, ngay cả mối đe dọa leo thang cũng mang theo rủi ro, khi giá dầu Brent đã tăng gần 8% sau bình luận có phần mạnh mẽ của Tổng thống Trump, lên sát 91 USD/thùng. Khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gặp Trump tại Nhà Trắng, ông đã khuyên tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào các tuyến đường tiếp tế của Iran. Các quan chức Mỹ tin rằng một số phe nhóm trong chính quyền Iran muốn đàm phán, nhưng chưa rõ họ có đủ quyền lực để thực hiện hay không. Kinh tế Iran dự kiến còn suy yếu thêm, tạo áp lực để Tehran buộc phải chấp nhận một thỏa thuận.
Hiện tại, không có lựa chọn hiệu quả rõ ràng cho Tổng thống Trump và cơ hội để hai bên tìm ra giải pháp giảm leo thang rất khó, nhất là khi họ liên tục hiểu sai ý định của nhau. Các quan chức quốc phòng Mỹ dự báo chiến tranh có thể kéo dài đến năm 2027, còn Iran chuẩn bị cho một cuộc chiến thậm chí lâu hơn thế.
WASHINGTON đang đứng trước thử thách không nhỏ trong việc tìm cách xử lý xung đột với Tehran khi những tính toán sai lầm và hiểu nhầm liên tiếp kéo dài căng thẳng. Cuộc chiến không chỉ là cuộc đấu quân sự mà còn là cuộc đấu của sự hiểu biết chiến lược giữa hai nước.








