Tiếng vọng từ thời Thatcher
Năm 1975, bà Thatcher từng đập cuốn sách “The Constitution of Liberty” của nhà kinh tế Friedrich Hayek xuống bàn và nói với đồng sự: “Đây là điều chúng ta tin tưởng.” Một năm sau, đảng công bố “The Right Approach”, một phiên bản dễ đọc hơn về triết lý của đảng. “The Right Way” của bà Badenoch được lấy cảm hứng từ chính tiêu đề ấy, nhưng mang dấu ấn cá nhân rõ nét hơn khi đúc kết từ các bài phát biểu của bà.
Thông điệp cốt lõi là Đảng Bảo thủ không thể được coi là đưa ra giải pháp nghiêm túc cho đến khi họ thẳng thắn, với chính mình và với đất nước, về những sai lầm trong lần cầm quyền trước.
Kinh tế, năng lượng và bộ máy nhà nước
Ba chương đầu tập trung vào những gì văn kiện coi là nguyên nhân khiến nước Anh trì trệ.
- Về kinh tế, văn kiện chỉ trích mức sống đình trệ, bộ máy nhà nước phình to và nợ công bùng nổ thời Bảo thủ cầm quyền, đề xuất cắt thuế lợi nhuận bất thường trong ngành năng lượng và dành một nửa khoản tiết kiệm để giảm thâm hụt.
- Về năng lượng, văn kiện cho rằng mục tiêu phát thải ròng bằng 0 được luật hóa trước khi có lộ trình khả thi về kinh tế, và đề xuất bãi bỏ, thay thế luật biến đổi khí hậu, đồng thời gỡ bỏ rào cản cho điện hạt nhân mới.
- Về bộ máy nhà nước, văn kiện nêu các dự án hạ tầng đội vốn như đường sắt cao tốc HS2, đề xuất cắt giảm đội ngũ công chức về quy mô năm 2016 và tuyển những người “dám nói không”.
Theo nhà báo Fraser Nelson, các chương này gợi ý cần “phẫu thuật lớn” để thu nhỏ chính phủ, nhưng chưa nói rõ cách làm, và phần năng lượng giống một lời “nhận lỗi” hơn là một giải pháp.
Xã hội và nhập cư
Chương dài nhất bàn về xã hội, khẳng định nước Anh không phải “khách sạn cho những người đi ngang qua” và cần đòi hỏi nhiều hơn để đổi lấy quyền công dân. Đây cũng là văn kiện Bảo thủ đầu tiên coi vấn đề dân số là chủ đề bảo thủ, khi tỷ lệ sinh chỉ còn 1,4 con trên mỗi phụ nữ.
Chương về nhập cư, mang dấu ấn cá nhân của bà Badenoch vốn xuất thân từ gia đình nhập cư, được coi là cứng rắn nhất.
Brexit đã cho nước Anh cơ hội thiết kế một hệ thống nhập cư khác. Thay vào đó, những thay đổi năm 2021 lại mở rộng diện đủ điều kiện.
Các đề xuất gồm rời Công ước Nhân quyền châu Âu, bãi bỏ Đạo luật Nhân quyền, nâng số người bị trục xuất mỗi năm từ 34.000 lên khoảng 150.000, áp trần nhập cư và kéo dài thời gian chờ định cư từ năm lên mười năm. Giới phân tích cho rằng mục tiêu trục xuất đầy tham vọng này khó trở thành hiện thực, trong khi các nhóm nhân quyền lo ngại việc rời công ước có thể làm suy yếu các bảo vệ pháp lý cơ bản.
Quốc phòng: cam kết nghiêm túc nhất
Chương ngắn nhất bàn về quốc phòng, cho rằng trật tự thời hậu chiến được bảo đảm bởi năng lực của Mỹ và châu Âu đã ngừng tự chi trả cho an ninh của mình.
Kẻ thù không bị răn đe bởi những bài diễn văn. Chúng bị răn đe bởi tàu chiến trên biển, máy bay trên trời, đạn dược trong kho và những đồng minh biết rằng chúng ta sẽ có mặt.
Văn kiện cam kết chi 3% GDP cho quốc phòng và khởi động lộ trình hướng tới 3,5%, được tài trợ một phần bằng việc khôi phục giới hạn trợ cấp cho hai con. Theo các nhà phân tích, đây là một cam kết nghiêm túc, nhưng chi phí sẽ vượt xa khoản tiết kiệm từ chính sách trợ cấp này.
Một bản tự phê bình đầy dụng ý
Phần lớn “The Right Way” nói về “con đường sai”, thường là con đường mà chính các chính phủ Bảo thủ trước đây đã chọn. Giống văn kiện năm 1976, nó được thiết kế như tín hiệu gửi tới các đảng viên rằng đảng đã có “ban quản lý mới” và những lối mòn cũ đang bị nhổ bỏ.
Những người ủng hộ coi đây là sự thẳng thắn hiếm có, mở đường cho một chương trình cải cách nhất quán. Những người hoài nghi cho rằng văn kiện mạnh về chẩn đoán nhưng còn mỏng về giải pháp cụ thể. Dù vậy, nó cho thấy rõ hướng đi mà bà Badenoch muốn đưa Đảng Bảo thủ tới trước kỳ bầu cử tới.
