Bản đồ chính trị thay đổi từ những thành trì cũ
Cuộc bỏ phiếu ngày 3/11 không đơn thuần là sự điều chỉnh thường thấy giữa nhiệm kỳ. Đảng Dân chủ giành các ghế Thượng viện ở nhiều bang vốn được coi là thành trì Cộng hòa, đồng thời lấy thêm hàng chục ghế Hạ viện. Khi một số cuộc đua vẫn chưa khép lại, Reuters ghi nhận phe Dân chủ có ít nhất 54 ghế Thượng viện so với 44 ghế của phe Cộng hòa. Con số cuối cùng có thể thay đổi, nhưng điều quan trọng đã rõ: quyền kiểm soát cả hai viện chuyển sang phe đối lập. Với một tổng thống từng kêu gọi cử tri coi đây là cuộc trưng cầu về chính mình, kết quả mang ý nghĩa cảnh báo chính trị sâu sắc.
Texas trở thành biểu tượng của bước ngoặt. James Talarico giành ghế Thượng viện cho đảng Dân chủ sau nhiều thập niên thất bại của đảng tại bang này, còn Gina Hinojosa đánh bại Thống đốc Cộng hòa Greg Abbott. Tại Kansas, một ứng viên Dân chủ phá thế thống trị kéo dài gần một thế kỷ. Michigan bầu Abdul El-Sayed, người Hồi giáo đầu tiên đắc cử Thượng viện Mỹ. Những diễn biến ấy chưa chứng minh cử tri đã thay đổi lòng trung thành vĩnh viễn; chúng cho thấy thói quen bỏ phiếu có thể bị đảo chiều khi bất mãn tích tụ và ứng viên đối lập nói trúng nhu cầu địa phương.
Chi phí sinh hoạt lấn át những khẩu hiệu chia rẽ
Áp lực giá cả trở thành ngôn ngữ chung giữa những nhóm cử tri khác biệt. Nhiều người nhắc đến xăng dầu, thực phẩm, nhà ở và hệ quả kinh tế của cuộc chiến với Iran.
Phe Dân chủ quy trách nhiệm cho chính sách thuế quan và các quyết định đối ngoại của ông Trump; phe Cộng hòa nhấn mạnh tranh luận văn hóa, cáo buộc đối thủ quá cực đoan. Kết quả cho thấy thông điệp kinh tế có sức nặng với một bộ phận lớn cử tri, dù lý do lựa chọn thay đổi giữa các bang và từng cuộc đua.
Thị trưởng New York Zohran Mamdani nhắc đồng đảng rằng chiến thắng không phải đích đến mà là trách nhiệm. Đây cũng là phép thử khó khăn: Quốc hội có thể đề xuất luật và tiến hành điều tra, song Nhà Trắng có thể phủ quyết các chính sách hay khoản chi gây tranh cãi. Muốn giảm gánh nặng cho hộ gia đình, hai bên cần thương lượng thay vì chỉ đối đầu bằng diễn văn. Phản ứng của thị trường, từ giá dầu giảm đến kỳ vọng thay đổi về chính sách Mỹ, cho thấy tín hiệu chính trị đã tác động đến kinh tế trước khi một đạo luật mới ra đời.
Quốc hội mạnh lên, Nhà Trắng vẫn giữ lá chắn
Lãnh đạo Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries, người được kỳ vọng trở thành chủ tịch viện khi Quốc hội mới họp vào tháng 1, cam kết ưu tiên khả năng chi trả và trách nhiệm giải trình. Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể tổ chức điều trần, yêu cầu tài liệu và điều tra quan chức. Thượng viện có khả năng trì hoãn hoặc bác bỏ nhân sự do tổng thống đề cử, kể cả các vị trí tư pháp. Tuy nhiên, quyền giám sát không đồng nghĩa với khả năng tự mình thay đổi mọi quyết định của hành pháp; đối đầu kéo dài còn có thể làm đình trệ công việc thường ngày.
Lần xuất hiện đáng chú ý đầu tiên sau bầu cử, ông Trump dẫn báo giới đi xem công trường xây phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng, giải thích vì sao ông chú trọng việc cải tạo. Khi nói ngắn về kết quả bỏ phiếu, ông để ngỏ khả năng hợp tác với đảng Dân chủ nhưng nhắc lại quyền phủ quyết. Hình ảnh một tổng thống không có ý định lùi bước đối diện các nghị sĩ đối lập đang lên thế báo hiệu tranh luận gay gắt quanh Iran, thương mại và ngân sách. Thỏa hiệp có thể xảy ra nếu đôi bên nhìn thấy lợi ích chung, song không thể xem đó là điều hiển nhiên.
Những hạn chót sẽ đo sức bền của chiến thắng
Trước khi Quốc hội khóa mới nhậm chức, phe Cộng hòa còn nắm quyền tại cả hai viện phải xử lý văn bản cấp ngân sách để chính phủ liên bang tiếp tục hoạt động sau tháng 12. Giai đoạn cuối nhiệm kỳ Quốc hội cũ có thể được tận dụng nhằm thúc đẩy những ưu tiên còn dang dở. Từ tháng 1, đảng Dân chủ sẽ chịu áp lực chứng minh kết quả sớm trong khi cân nhắc mức độ điều tra chính quyền. Câu hỏi không chỉ là ai có nhiều phiếu hơn, mà còn là các thiết chế sẽ sử dụng quyền lực ấy ra sao.
Kết quả còn làm nóng cuộc đua kế nhiệm năm 2028 ở cả hai đảng. Phó tổng thống JD Vance công khai coi chiến tranh Iran là nguyên nhân thất bại, khiến nội bộ Cộng hòa phải tranh luận về di sản chính sách của Trump. Thành công của đảng Dân chủ tại những địa phương rất khác nhau mở ra cơ hội, nhưng cũng bộc lộ các khác biệt tư tưởng trong liên minh của họ. Độ bền của đa số mới phụ thuộc vào việc kinh tế có cải thiện và người dân có cảm nhận được rằng thay đổi lá phiếu thật sự làm đời sống tốt hơn hay không.
