Đường bay xuyên lệnh cấm và mạng lưới mua sắm phi cơ ngầm
Tại sân bay quốc tế ở Thành phố Hồ Chí Minh vào đầu tháng 10 năm 2026, những hành khách mang quốc tịch Iran kéo hành lý lên chiếc Boeing 777 cũ kỹ để bay về Tehran trên một tuyến bay thẳng mới được thiết lập. Đây là một trong số ít phi cơ thương mại cỡ lớn của Iran vẫn cất cánh bất chấp việc Bộ Tài chính Mỹ đe dọa loại bỏ bất kỳ tổ chức hay doanh nghiệp nào cung cấp nhiên liệu, dịch vụ mặt đất cho các hãng bay nước này khỏi hệ thống tài chính đồng USD.
Dữ liệu giám sát hàng không quốc tế cho thấy chiếc phi cơ mang số hiệu EP-MTE có một hành trình sở hữu phức tạp kéo dài qua nhiều châu lục.
Vốn được bàn giao cho Singapore Airlines vào đầu những năm 2000, chiếc máy bay sau đó nằm đắp chiếu nhiều năm trên sa mạc Australia trước khi được mua lại bởi các công ty vỏ bọc tại Florida và Madagascar, rồi bí mật trung chuyển qua Campuchia để đáp xuống Tehran vào tháng 7 năm 2025.
Thủ đoạn chuyển giao phương tiện qua các quốc gia trung gian là phương thức quen thuộc mà Tehran đã vận dụng suốt nhiều thập kỷ để duy trì đội bay, bất chấp các cuộc điều tra hình sự quốc tế và việc nhiều cá nhân liên quan tại Madagascar từng bị tạm giữ vì làm giả hồ sơ.
“This is a classic scheme that the Iranians have used for decades to acquire used aircraft, using an intermediary in some funny country,” — Emanuele Ottolenghi
Các chuyến bay thường lệ này giúp kết nối các gia đình kiều dân Iran và phục vụ các tour du lịch trọn gói, song giới phân tích an ninh phương Tây vẫn luôn xem Mahan Air là công cụ hậu cần then chốt phục vụ các hoạt động của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Mỹ mở rộng lệnh trừng phạt nhằm phong tỏa hoàn toàn các chuyến bay quốc tế do các hãng hàng không Iran khai thác.
Hãng hàng không tư nhân Mahan Air sử dụng mạng lưới công ty bình phong xuyên lục địa để đưa máy bay thân rộng về nước.
Hiểm họa kỹ thuật chực chờ và thế cân bằng chiến lược của các nước sở tại
Mối lo ngại lớn nhất đối với giới chuyên gia an toàn hàng không hiện nay chính là tình trạng hao mòn cơ học của những chiếc máy bay đã hơn hai thập kỷ hoạt động. Việc bị cấm tiếp cận linh kiện chính hãng từ các nhà sản xuất phương Tây và thiếu quy trình tái kích hoạt tiêu chuẩn nhà máy sau nhiều năm niêm cất khiến phi cơ đối mặt nguy cơ lão hóa đường ống dẫn nhiên liệu và gioăng cao su.
Để duy trì hoạt động cho các dòng máy bay chở khách cỡ lớn, ngành kỹ thuật hàng không Iran buộc phải tháo dỡ linh kiện từ các máy bay cũ khác để chắp vá thay thế. Thực trạng này biến những chuyến bay thương mại đường dài thành những quả bom nổ chậm về mặt an toàn cơ khí, tạo ra gánh nặng đạo đức và pháp lý nếu rủi ro tai nạn xảy ra trên không phận quốc tế.
Dù đối mặt với rủi ro trừng phạt thứ cấp từ Washington, nhiều quốc gia tại Đông Nam Á và Trung Á vẫn tiếp nhận các chuyến bay này, xuất phát từ nhu cầu bảo đảm an ninh nhập khẩu dầu mỏ qua eo biển Hormuz cũng như chính sách đối ngoại trung lập khéo léo giữa các siêu cường.
“Airplanes in Iran often operate twice as long a they would in other countries,” — Josefine Petrick
Sự tồn tại của các đường bay này phản ánh thực tế rằng sức ép cấm vận kinh tế đơn phương từ Washington luôn vấp phải giới hạn trước những lợi ích thương mại và an ninh năng lượng sống còn của các nền kinh tế đang phát triển.
Thiếu phụ tùng thay thế và quy trình bảo dưỡng chuẩn khiến các máy bay quá niên hạn đối mặt nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng.
Các nước đón chuyến bay phải cân đối thận trọng giữa nguy cơ bị trừng phạt tài chính và lợi ích duy trì dòng chảy dầu mỏ chiến lược.















