Phát hiện điểm tắt đột ngột của thời tiết không gian trên Mặt trời
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học luôn gặp khó khăn khi dự đoán hoạt động tiếp theo của Mặt trời bởi các chu kỳ từ trường kéo dài khoảng 11 năm nhưng không bao giờ giống hệt nhau về cường độ hay độ dài. Một số chu kỳ dữ dội, trong khi các chu kỳ khác lại nhẹ nhàng, thậm chí gây nhiều bất ngờ khó đoán định. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu tại Đại học Warwick đã tìm ra điểm mấu chốt khi thời tiết không gian cực đoan trên Mặt trời ngưng hoạt động đột ngột, tương tự như một nút công tắc bật tắt.
Điểm tắt này đóng vai trò quan trọng giúp dự báo chính xác sức mạnh của chu kỳ mặt trời tiếp theo lên đến 7 năm trước khi đạt đỉnh điểm. Phát hiện được công bố tại Hội nghị Thiên văn học Quốc gia do Hiệp hội Thiên văn Hoàng gia tổ chức tại Birmingham.
Dự báo chu kỳ mặt trời 26 và ý nghĩa cho thời tiết không gian
Dựa vào phương pháp mới, các nhà khoa học đã đưa ra dự đoán sơ bộ cho chu kỳ mặt trời 26. Chu kỳ này có khả năng đạt đỉnh với khoảng 100-120 vết đen mặt trời, mức độ vừa phải, tương đương hoặc thấp hơn chút so với Chu kỳ 25 hiện tại. Tuy nhiên, để có dự báo chính xác hơn, các chuyên gia phải chờ đến khi Chu kỳ 25 chạm điểm tắt được xác định khoảng 2 năm nữa để thay số liệu ước lượng bằng quan sát thực tế.
Giáo sư Sandra Chapman, chuyên gia Vật lý và Giám đốc Trung tâm Hợp nhất, Vũ trụ và Vật lý Thiên văn tại Đại học Warwick, cho biết: “Mặt trời không đơn giản là từ từ ‘ngủ’ rồi lại ‘thức’ trở lại. Chúng tôi nhận thấy thời tiết không gian cực đoan nhất tắt ngay lập tức tại một thời điểm cụ thể trong mỗi chu kỳ. Nhờ xác định được điểm này, chúng tôi đã mở ra cách dự báo hoạt động chu kỳ tiếp theo.”
Chu kỳ mặt trời - Quá trình của bức xạ từ trường và ảnh hưởng đến Trái Đất
Mặt trời trải qua chu kỳ kéo dài khoảng 11 năm, trong đó từ trường đổi chiều và số lượng vết đen mặt trời tăng giảm theo. Các vết đen này biểu thị hoạt động từ trường mạnh, có thể gây ra bùng phát năng lượng và phóng đoàn vật chất vương mô vào không gian.
Những hiện tượng này là nguyên nhân của thời tiết không gian, ảnh hưởng đến vệ tinh, hệ thống liên lạc, định vị và mạng điện trên Trái Đất.
Trong suốt nhiều thế kỷ, các nhà thiên văn đã quan sát các vết đen mặt trời, nhưng độ biến động đặc trưng khiến khó dự báo chu kỳ tiếp theo. Mỗi chu kỳ đều khác nhau về thời lượng và cường độ gây không ít thách thức.
Phương pháp dự báo dựa trên 'đồng hồ mặt trời' và điểm tắt của chu kỳ
Cách tiếp cận mới dựa trên nghiên cứu trước đó do Giáo sư Chapman cùng nhóm thực hiện, với khái niệm “đồng hồ mặt trời” – biểu đồ chuẩn hóa chu kỳ không đồng đều của mặt trời thành một khung thời gian cố định. Phương pháp này cho thấy thời tiết không gian mạnh nhất ngừng hoạt động không từ từ mà ngưng đột ngột tại một thời điểm rõ ràng trong chu kỳ.
Số lượng vết đen mặt trời tại thời điểm điểm tắt này có sự kết nối chặt chẽ với số vết đen cực đại của chu kỳ kế tiếp, từ đó giúp dự báo được cường độ hoạt động 6-7 năm trước khi chu kỳ lên đỉnh. Đây là bước tiến vượt trội so với những phương pháp truyền thống trước đây.
Tiên đoán chính xác và những tác động tại Vương quốc Anh
Phương pháp này cũng xác định giai đoạn mà từ trường của chu kỳ tiếp theo bắt đầu hình thành rõ ràng, giúp hiểu sâu sắc hơn về cơ chế động lực từ của mặt trời – quá trình quyết định sự tạo thành từ trường của ngôi sao này.
Giáo sư Chapman cho biết: “Chúng tôi đang ở cách khoảng hai năm trước khi Chu kỳ mặt trời 25 chạm điểm tắt. Khi đó, các quan sát thực tế sẽ cho phép dự báo chính xác hơn về Chu kỳ 26 và cung cấp cảnh báo trước khoảng 7 năm về mức độ hoạt động.”
Phương pháp này trước đó đã thành công khi dự báo Chu kỳ 25 mạnh hơn dự kiến và đem lại nhiều hiện tượng cực quang ấn tượng. Vào năm 2024, nước Anh chứng kiến một loạt các trận bão mặt trời lịch sử khi chu kỳ này đạt đỉnh, với những quầng sáng Bắc Cực rực rỡ xuất hiện xa tới miền Nam như Devon và Cornwall, một cảnh tượng hiếm thấy ở Nam nước Anh.
Theo NASA/SDO
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Phương pháp mới dự báo chu kỳ mặt trời dựa trên điểm tắt đột ngột của thời tiết không gian.
- Chu kỳ mặt trời 26 được dự báo có cường độ vừa phải, tương tự hoặc thấp hơn chu kỳ 25.
- Khoảng 2 năm nữa sẽ có dữ liệu quan sát thực tế để chính xác hơn dự báo chu kỳ mới.
- Phương pháp này giúp cảnh báo sớm rủi ro thời tiết không gian ảnh hưởng đến Trái Đất.
- Chu kỳ mặt trời 25 đã gây ra bão mặt trời mạnh và hiện tượng cực quang kỳ thú tại Vương quốc Anh năm 2024.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.













