Từ quản lý khủng hoảng sang phòng ngừa
Bài phân tích, đăng hồi tháng trước trên tài khoản mạng xã hội Global Security Research, vốn thường xuyên bình luận các vấn đề từ chính sách hạt nhân đến chuỗi cung ứng và chủ quyền công nghệ, không nêu tên tác giả. Bài viết lập luận Trung Quốc phải thôi phản ứng sau khi sự việc xảy ra, mà cần xây dựng một khuôn khổ để dự báo và ngăn chặn từ trước.
“Nhiệm vụ hàng đầu là xây dựng một hệ thống bảo vệ an ninh lợi ích ở nước ngoài có tính hệ thống, hoàn chỉnh và phối hợp chặt chẽ.” — Bài phân tích của Global Security Research
Để làm được điều đó, bài viết kêu gọi tinh gọn trách nhiệm giữa ngoại giao, thương mại, an ninh và quân đội để hình thành một cách tiếp cận quốc gia thống nhất. Bài viết cũng thúc giục Bắc Kinh tích cực tham gia quản trị an ninh toàn cầu và góp phần hoàn thiện các quy tắc về đầu tư, thương mại và hàng hải, qua đó định hình môi trường quốc tế nơi doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động.
Dấu ấn rộng lớn và ngày càng mở rộng
Sự hiện diện của Trung Quốc ở nước ngoài đã mở rộng mạnh mẽ trong hai thập kỷ. Số liệu của Bộ Thương mại cho thấy quy mô này:
- Tính đến cuối năm ngoái, hơn 50.000 doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động tại 190 quốc gia và vùng lãnh thổ.
- Tổng vốn đầu tư ra nước ngoài lũy kế của Trung Quốc nằm trong nhóm ba nước dẫn đầu thế giới suốt chín năm qua.
- Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài đạt 174,38 tỷ USD năm 2025, tăng 7,1% so với năm trước.
Theo bài phân tích, cùng với tăng trưởng ấy là những nguy cơ mới vượt ngoài các mối đe dọa truyền thống như xung đột, khủng bố và phi truyền thống như dịch bệnh, thiên tai. Đó là rủi ro tuân thủ pháp lý, thay đổi chính sách khó lường và lệnh trừng phạt nước ngoài, đan xen và khuếch đại lẫn nhau. Bài viết cũng phàn nàn về sự chính trị hóa ngày càng tăng đối với đầu tư Trung Quốc, cáo buộc một số nước, ám chỉ gián tiếp Mỹ, lấy an ninh quốc gia làm cớ cho chủ nghĩa bảo hộ.
Khi các cường quốc lật bàn
Bài phân tích mô tả sự thay đổi căn bản trong rủi ro mà doanh nghiệp Trung Quốc ở nước ngoài phải đối mặt. Theo bài viết, trước đây ra nước ngoài chủ yếu là cạnh tranh về chi phí và dịch vụ; ngày nay doanh nghiệp còn phải chuẩn bị cho những cú sốc chính trị bất ngờ.
“Giờ đây, bạn còn phải đề phòng các cường quốc lật bàn.” — Bài phân tích của Global Security Research
Ví dụ không thiếu. Đầu năm nay, Panama tiếp quản hai cảng container trên kênh đào Panama sau khi Tòa án Tối cao nước này hủy hợp đồng của CK Hutchison, tiếp sau sức ép từ ông Trump. Các nhà đầu tư Trung Quốc trong ngành niken Indonesia đã dọa rút lui vì hạn ngạch sản xuất bị cắt giảm và kiểm soát ngoại hối, trong khi các dự án khai khoáng gặp khó khăn khắp Mỹ Latinh và châu Phi. Trong lĩnh vực viễn thông, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ trên thực tế ngăn doanh nghiệp Trung Quốc kéo cáp ngầm cập bờ Mỹ, và đoạn Hong Kong của tuyến cáp Pacific Light Cable Network nối Los Angeles đã bị loại bỏ hoàn toàn.
Eo biển chiến lược và chuỗi cung ứng
Bài phân tích cảnh báo sự dễ tổn thương của Trung Quốc dọc các tuyến hàng hải trọng yếu, lưu ý các tuyến vận tải biển có vai trò sống còn với nhập khẩu năng lượng, khoáng sản và chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi linh kiện, nguyên liệu thô và sản xuất phân tán khắp thế giới, chúng phơi mình trước xung đột địa chính trị, gián đoạn hậu cần và những đứt gãy có chủ đích. Theo bài viết, gián đoạn tại các eo biển như Hormuz hay Malacca có thể làm suy yếu ổn định kinh tế Trung Quốc, rủi ro được làm nổi bật bởi cuộc xung đột liên quan đến Iran năm nay.
Để quản lý các rủi ro này, bài phân tích đề xuất một nền tảng giám sát và cảnh báo sớm toàn cầu sử dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và viễn thám vệ tinh để theo dõi các điểm nóng, dự án trọng điểm và hành lang chiến lược. Bài viết cũng khuyến nghị hợp tác sâu hơn với các nước đối tác, đặc biệt trong sáng kiến Vành đai và Con đường, về thực thi pháp luật, chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia, cùng các cơ chế chung bảo vệ doanh nghiệp và nhân viên Trung Quốc tại chỗ.
Đối tác hay mối lo?
Với Bắc Kinh, bảo vệ công dân và khoản đầu tư ở nước ngoài là trách nhiệm tự nhiên của một cường quốc thương mại. Tuy nhiên, với một số nước sở tại và chính phủ phương Tây, sự hiện diện an ninh lớn hơn của Trung Quốc đặt ra câu hỏi về chủ quyền và ảnh hưởng, từ căn cứ hải quân ở Djibouti đến vai trò ngày càng lớn của các công ty an ninh tư nhân Trung Quốc ở những khu vực bất ổn. Bắc Kinh cũng đã củng cố công cụ pháp lý, đáng chú ý là Luật Chống trừng phạt nước ngoài năm 2021, cho phép trừng phạt các thực thể thực thi biện pháp bị coi là gây hại cho lợi ích Trung Quốc.
Thách thức với Trung Quốc là bảo vệ lợi ích của mình mà không làm sâu thêm chính những nghi ngờ đang thúc đẩy các hạn chế nhằm vào nước này. Hợp tác tôn trọng luật pháp và ưu tiên của nước sở tại có thể xây dựng niềm tin; còn việc bị cho là vượt quá giới hạn có thể củng cố chính sự chính trị hóa mà Bắc Kinh phàn nàn. Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa rạn nứt, mọi nền kinh tế lớn đều đang học rằng mở cửa ra bên ngoài giờ đòi hỏi sức chống chịu từ bên trong.

















