Cuộc đua trí tuệ nhân tạo hiện diện trong việc xuất khẩu mô hình quản trị công nghệ

Trí tuệ nhân tạo (AI), vốn được xem như một trong những lĩnh vực chủ đạo của cuộc cách mạng công nghệ hiện đại, đang trở thành đối tượng tranh chấp trực tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc, không chỉ qua sự phát triển kỹ thuật mà còn ở cách thức quản trị, tài trợ và điều tiết công nghệ trên phạm vi toàn cầu. Tại Burkina Faso, hàng chục bạn trẻ đang theo học các khóa đào tạo về kỹ năng số và AI dựa trên nền tảng công nghệ Mỹ, do chính phủ Mỹ tài trợ. Trong khi đó, tại Học viện Công nghệ Kỹ thuật Công nghiệp Suzhou ở tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, các học viên đến từ Indonesia và Lào được tiếp cận chương trình đào tạo mang đậm quan điểm của Trung Quốc về chuyển đổi số và tự động hóa công nghiệp thông minh.

Thực tế này cho thấy cuộc đua AI giữa hai siêu cường công nghệ đang mở rộng thành cuộc cạnh tranh về mô hình quản trị và ý thức hệ ảnh hưởng tới cách thế giới phát triển và ứng dụng AI trong tương lai.

Hội nghị AI Thế giới tại Thượng Hải: Sự xuất hiện của Chủ tịch Tập Cận Bình và trọng tâm hợp tác đa phương

Hội nghị AI Thế giới lần thứ sáu và Cuộc họp cấp cao về quản trị AI toàn cầu khai mạc hôm 7/9 tại Thượng Hải đã thu hút sự chú ý lớn nhờ sự xuất hiện trực tiếp của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Đây là lần đầu tiên ông Tập tham dự sự kiện thường niên này kể từ năm 2018, thể hiện mức độ quan tâm đặc biệt của Bắc Kinh vào lĩnh vực AI.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Tập nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác quốc tế, cho rằng phát triển AI không nên là cuộc chơi đơn lẻ của một quốc gia mà cần là bản giao hưởng đa phương. Ông cũng lưu ý về nguy cơ rủi ro an toàn mà AI có thể gây ra và cam kết tạo ra 5.000 cơ hội đào tạo AI trên toàn cầu, đồng thời hợp tác với các tổ chức như ASEAN, Liên đoàn Ả Rập và Liên minh châu Phi để phát triển các trung tâm hợp tác ứng dụng AI quốc tế.

Hai cách tiếp cận AI khác biệt giữa Mỹ và Trung Quốc

Chuyên gia Kyle Chan từ Trung tâm John L. Thornton tại Viện Brookings nhận định cả Mỹ và Trung Quốc đều đang tìm cách cân bằng giữa thúc đẩy phát triển AI và giảm thiểu các rủi ro liên quan.

Advertisement300 × 250

Mỹ thường dựa vào nguồn vốn đầu tư mạo hiểm khổng lồ, kết hợp các tập đoàn công nghệ, trường đại học hàng đầu với sự hậu thuẫn của chính phủ trong một mô hình dựa trên thị trường.

Dự án trọng điểm trị giá 500 tỷ USD mang tên Stargate là một ví dụ, với sự tham gia của các tập đoàn như SoftBank, OpenAI và Oracle nhằm xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu quy mô quốc gia để giữ vị trí dẫn đầu toàn cầu.

Ngược lại, Trung Quốc phát triển chiến lược dựa trên các kế hoạch năm năm, nhấn mạnh các nguyên tắc "AI vì lợi ích chung" và "AI cho tất cả", ủng hộ các mô hình tiết kiệm chi phí như DeepSeek và thúc đẩy ứng dụng AI nhanh chóng trong công nghiệp và dịch vụ. Việc điều tiết AI ở Trung Quốc do Ủy ban Quản lý Không gian Mạng thực hiện, với cách tiếp cận định hướng theo từng kịch bản cụ thể nhằm vừa tạo ra các sản phẩm AI có ích và an toàn, vừa duy trì ổn định xã hội.

Đối đầu về chính sách xuất khẩu và tham vọng mở rộng công nghệ toàn cầu

Mỹ coi AI như một tài sản chiến lược quốc gia, áp dụng nhiều biện pháp hạn chế xuất khẩu chip và phần mềm tới một số quốc gia, trong đó có Trung Quốc. Trước động thái này, Trung Quốc tăng cường sử dụng phần mềm mã nguồn mở và phần cứng giá rẻ, nhiều lúc không ràng buộc chính trị với đối tác tại các nước đang phát triển, đồng thời quảng bá hình ảnh là người sử dụng AI có trách nhiệm.

Cuộc cạnh tranh này còn thể hiện qua nỗ lực xây dựng trung tâm dữ liệu và mở rộng lưới điện trên toàn cầu. Các doanh nghiệp Mỹ như Amazon, Google, Microsoft và Meta hợp tác với các công ty hạ tầng như Equinix và Digital Realty triển khai trung tâm dữ liệu ở nhiều vùng. Trong khi đó, Trung Quốc dựa trên Sáng kiến Vành đai và Con đường, với các tập đoàn như Huawei, ZTE, Alibaba và Tencent kết hợp xây dựng trung tâm dữ liệu thông qua công ty như Chindata Group và GDS Holdings.

Thách thức và triển vọng hợp tác quản trị AI toàn cầu

Dù công nhận cần thiết phải hợp tác để giảm thiểu rủi ro, Mỹ và Trung Quốc chưa thống nhất được các hình thức cụ thể để phối hợp quản trị AI. Tại đối thoại toàn cầu về AI do Liên Hợp Quốc tổ chức ngày 7/7 tại Geneva, cả hai đều tham gia bàn thảo về các mối đe dọa như tấn công mạng hỗ trợ AI và sự lạm dụng trong nghiên cứu sinh hóa.

Bộ trưởng Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc Li Lecheng tại hội nghị khẳng định vai trò quan trọng của hợp tác đa phương trong đảm bảo an toàn AI. Ông nhấn mạnh trong khi phải thúc đẩy đổi mới, việc hợp tác chặt chẽ để tăng cường quản trị và khẳng định lợi ích của AI cho toàn xã hội là cấp thiết.

Đại diện chính quyền Mỹ, cố vấn cấp cao Katie Strickland, chia sẻ Mỹ đang phối hợp với các nhà lập pháp xây dựng khung chính sách nhằm bảo vệ trẻ em, hạn chế kiểm duyệt và tôn trọng sở hữu trí tuệ, trong đó ngành công nghệ sẽ đóng vai trò dẫn dắt quan trọng.

Tuy nhiên, trong một số giới chính sách tại Washington, động thái của Trung Quốc về quản trị AI vẫn bị nghi ngờ là nhằm mở rộng quyền kiểm soát nhà nước và lan truyền giá trị cũng như tiêu chuẩn của Bắc Kinh trên phạm vi toàn cầu.

Nhà phân tích Arindrajit Basu của Trung tâm Carnegie nhận định Trung Quốc xem quản trị AI như một công cụ củng cố quyền kiểm soát nhà nước thay vì bảo vệ quyền tự do cá nhân, đồng thời đặt mục tiêu phổ biến rộng rãi các nguyên tắc và tiêu chuẩn của mình ra thế giới.

Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ quyết định tương lai công nghệ mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến cách thế giới vận hành và điều hành công nghệ cao trong kỷ nguyên mới.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh quyết liệt trong việc xuất khẩu mô hình quản trị AI ra toàn cầu.
  • Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác quốc tế để phát triển AI an toàn và hiệu quả.
  • Mỹ phát triển AI theo cách thị trường kết hợp vốn đầu tư mạo hiểm, trong khi Trung Quốc ưu tiên mô hình quản lý tập trung và ứng dụng nhanh.
  • Cả hai quốc gia đều chưa thống nhất được khung quản trị chung cho AI dù có tham gia các diễn đàn quốc tế.
  • Trung Quốc sử dụng AI như công cụ tăng quyền kiểm soát nhà nước và lan tỏa giá trị trong khi Mỹ coi AI là tài sản chiến lược quốc gia.

Đăng ký bản tin QMVN