Cuộc đối đầu bắt đầu từ sóng vô tuyến
Trong thông báo đưa ra cuối ngày 31/10, lực lượng tuần duyên Đài Loan cho biết đã giám sát hai tàu hải cảnh Trung Quốc hoạt động ngoài khơi phía đông. Trọng tâm phản đối không chỉ là sự hiện diện của tàu thuyền mà còn là cách Bắc Kinh dùng liên lạc vô tuyến để thể hiện thẩm quyền đối với các phương tiện đi lại trên biển. Đài Bắc mô tả việc làm này là gây phiền nhiễu cho hoạt động hàng hải và làm gia tăng nguy cơ hiểu lầm.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc công bố hình ảnh một tàu phát thông báo đang thực thi nhiệm vụ chấp pháp và sẵn sàng hỗ trợ nếu cần. Đoạn phim có hình một tàu đánh cá không xác định nhưng không làm rõ đối tượng nhận thông điệp. Vì vậy, từ hình ảnh được công bố chưa thể kết luận có tàu nào bị chặn, khám xét hay buộc đổi hướng trong đợt tuần tra mới nhất.
Hai cách diễn giải về quyền tài phán
Phát ngôn viên hải cảnh Trung Quốc Jiang Lue nói hoạt động này nhằm duy trì trật tự và bảo vệ quyền lợi, sự an toàn của người Trung Quốc, gồm cả cư dân Đài Loan. Bắc Kinh xem hòn đảo thuộc lãnh thổ Trung Quốc và không công nhận những tuyên bố chủ quyền độc lập từ Đài Bắc. Ngược lại, giới chức Đài Loan khẳng định họ có quyền chủ quyền và quyền tài phán trong vùng đặc quyền kinh tế phía đông, đồng thời bác bỏ quyền chấp pháp mà Trung Quốc tuyên bố.
Sự khác biệt giữa vùng lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế khiến tranh luận pháp lý càng cần chính xác. Vùng đặc quyền kinh tế trao các quyền cụ thể về tài nguyên và một số hoạt động kinh tế theo luật biển, chứ không đồng nghĩa với chủ quyền tuyệt đối trên mọi hoạt động hàng hải. Trong bối cảnh hai bên bất đồng về địa vị Đài Loan, việc một lực lượng tuần duyên phát thông điệp mang tính cưỡng chế dễ trở thành vấn đề chính trị và an ninh hơn là thủ tục kỹ thuật thông thường.
Vì sao biển phía đông trở thành trọng điểm
Phía đông Đài Loan nhìn ra Thái Bình Dương, nơi Đài Bắc đánh giá có ý nghĩa đặc biệt đối với các tuyến tiếp tế từ đối tác bên ngoài nếu xảy ra khủng hoảng. Hoạt động tuần tra đều đặn của hải cảnh Trung Quốc ở khu vực này, tăng lên từ tháng 6, vì thế được các quan chức Đài Loan xem là dấu hiệu cần theo dõi lâu dài.
Họ lo ngại những đơn vị dân sự, bán quân sự và quân sự có thể phối hợp nhằm tạo sức ép phong tỏa mà không cần mở đầu bằng một cuộc tấn công quy mô lớn.
Tuy nhiên, đánh giá về khả năng diễn tập phong tỏa là nhận định chiến lược của Đài Bắc, không phải bằng chứng rằng một cuộc phong tỏa đã bắt đầu. Cho đến bản tin ngày 1/11, thông tin công khai chỉ xác nhận đợt tuần tra, những tuyên bố đi kèm và việc lực lượng Đài Loan triển khai tàu giám sát. Trong tình huống nhạy cảm, phân biệt giữa tín hiệu cảnh báo và hành động quân sự đã xảy ra là điều cần thiết.
Các điểm cần phân biệt
Đã xác nhận: tàu tuần tra, phát thông điệp vô tuyến và giám sát.Chưa xác nhận: một cuộc phong tỏa hay việc bắt giữ tàu thương mại.
Đông Sa và sức ép ở hai đầu tuyến biển
Đài Loan còn cho biết một tàu hải cảnh Trung Quốc xuất hiện gần quần đảo Đông Sa do Đài Bắc kiểm soát ở phía bắc Biển Đông ngày 31/10. Theo lực lượng tuần duyên Đài Loan, họ đã yêu cầu tàu Trung Quốc rời khu vực, và tính từ đầu năm 2026 đã tiến hành 13 lần xua đuổi tàu hải cảnh Trung Quốc tại vùng biển Đông Sa. Những con số này là thống kê do phía Đài Loan cung cấp.
Đông Sa nằm giữa miền nam Đài Loan và Hong Kong, cách đảo chính Đài Loan hơn 400 km, không có dân cư thường trú. Khoảng cách địa lý khiến việc tiếp tế, bảo vệ và xử lý tình huống khẩn cấp trở nên phức tạp. Khi các hoạt động gần Đông Sa xuất hiện cùng tuần tra phía đông Đài Loan, bức tranh rủi ro hàng hải rộng hơn việc tranh cãi quanh một đường ranh trên bản đồ.
Mối quan tâm của tàu thương mại và ngư dân
Với thủy thủ, một cuộc tranh chấp quyền chấp pháp có thể biểu hiện qua câu hỏi về điểm xuất phát, điểm đến và việc phải trả lời ai trên tần số liên lạc. Tháng 6, Đài Loan từng nói tàu Trung Quốc hỏi các tàu thương mại về hành trình khi đi qua vùng biển ngoài khơi. Bất kể bên nào đưa ra thông điệp, an toàn của con người và khả năng vận chuyển hàng hóa liên tục phải là ưu tiên thiết thực.
Các bên có thể giảm rủi ro bằng việc tránh cơ động nguy hiểm, giữ liên lạc rõ ràng và công bố dữ liệu có thể kiểm chứng. Sự hiện diện của tàu tuần duyên không nhất thiết dẫn đến đụng độ, nhưng sự mơ hồ về thẩm quyền có thể biến một tương tác nhỏ thành tranh cãi lớn. Trên một trong những vùng biển quan trọng của châu Á, việc bảo vệ không gian hàng hải ổn định cũng có ý nghĩa vượt xa hai bờ eo biển.
