Cuộc chiến thầm lặng trên biển
Từ thế kỷ 19, nhà chiến lược hải quân Mỹ Alfred Thayer Mahan đã nhận định quốc gia làm chủ biển cả sẽ làm chủ thế giới. Trong thời đại drone, nhiều người tưởng điều đó đã lỗi thời, nhưng theo Foroohar, hơn 80% hàng hóa toàn cầu vẫn đi bằng đường biển, trong khi Mỹ gần như đã mất năng lực đóng tàu. Tỷ trọng đội tàu thế giới do Mỹ sản xuất giảm từ 5% trong thập niên 1970 xuống chỉ 0,2% ngày nay.
Theo tác giả, dưới thời Tổng thống Ronald Reagan, Mỹ quyết định ngừng hỗ trợ ngành vận tải biển thương mại, khiến ngành này nhanh chóng chuyển sang Nhật Bản và Hàn Quốc. Sau đó, các đợt cắt giảm quốc phòng thời hậu Chiến tranh Lạnh trong thập niên 1990 làm mảng đóng tàu quân sự thu hẹp. Đây là một phần của "thỏa thuận lớn" mà Mỹ đổi việc làm và khả năng tự chủ chuỗi cung ứng lấy hàng hóa giá rẻ.
Trung Quốc vươn lên thống trị
Trong khi Mỹ đi theo hướng ngược lại, Trung Quốc biến đóng tàu thành ưu tiên chiến lược. Năm 2006, Bắc Kinh đưa ngành này vào danh sách bảy ngành chiến lược mà doanh nghiệp nhà nước phải nắm quyền kiểm soát, và năm 2015 xếp nó vào 10 lĩnh vực ưu tiên để thống trị thương mại toàn cầu.
Sản lượng đóng tàu của Trung Quốc so với Mỹ đã tăng gấp ba trong hai thập kỷ. Khoảng cách hiện rõ qua các con số:
- Mỹ có chưa đầy 200 tàu viễn dương, trong khi Trung Quốc có khoảng 5.500 tàu.
- Trung Quốc và Nga có khoảng 60 tàu phá băng, so với ba chiếc của Mỹ ở Bắc Cực.
- Một công ty Trung Quốc vừa mở tuyến vận tải hằng tuần qua Bắc Cực, rút ngắn 40 ngày so với tuyến thông thường.
- Nhóm Tham vấn Vận tải biển, đại diện hơn một phần năm thương mại toàn cầu theo trọng tải, cho rằng gián đoạn ở Hormuz, Suez và Panama là "trạng thái bình thường mới".
Theo Foroohar, điều này đặc biệt đáng lo vì quân đội Mỹ phụ thuộc vào đội tàu thương mại để vận chuyển phần lớn nhu yếu phẩm, kể cả trong thời chiến. Nếu Trung Quốc rút tàu, như từng hạn chế nguồn cung đồ bảo hộ y tế trong đại dịch, hệ quả kinh tế và an ninh với Mỹ có thể rất lớn.
Đồng thuận lưỡng đảng còn mong manh
Đóng tàu đã trở thành ưu tiên công nghiệp của cả hai đảng. Chính quyền Biden ký bản ghi nhớ hợp tác đóng tàu phá băng với Phần Lan bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2024, còn Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ hai đã ký thỏa thuận đóng 11 tàu phá băng với đối tác Phần Lan. Cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Jake Sullivan từng nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của lĩnh vực này.
"Tàu biển là những con chip mới." — Jake Sullivan
Tuy nhiên, theo tác giả, dù ông Trump nói nhiều về một "hạm đội vàng", ông lại tạm dừng các biện pháp thương mại theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại 1974 nhằm kiềm chế sức mạnh đóng tàu của Trung Quốc, và tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung cuối tháng 9, việc tạm dừng này được gia hạn đến đầu năm 2027. Foroohar cho rằng ông Trump không phải là người cứng rắn với Trung Quốc như vẻ bề ngoài.
Cơ hội để hồi sinh ngành hàng hải
Tại Quốc hội, nhiều nghị sĩ của cả hai đảng quyết tâm hơn trong việc khôi phục ngành hàng hải. Tháng 4/2025, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Todd Young và Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly thúc đẩy Đạo luật SHIPs for America, nhằm tăng đầu tư đào tạo lực lượng lao động và lập một quỹ ủy thác an ninh hàng hải không cần tái phê duyệt hằng năm, tương tự các quỹ dành cho sân bay và đường cao tốc.
Quốc hội có thể trì hoãn thảo luận đến sau bầu cử giữa kỳ, nhưng đóng tàu sẽ vẫn là chủ đề chính trị lớn, bởi các bang chiến địa như Wisconsin, Michigan và Pennsylvania cũng là những bang có ngành hàng hải quan trọng. Cố vấn đóng tàu của ông Trump, cựu sĩ quan hải quân Jerry Hendrix, từng viết rằng Trung Quốc đang theo đuổi chiến lược hàng hải giống các công ty Đông Ấn của Hà Lan và Anh trong quá khứ. Theo Foroohar, đây là cơ hội không nên để trôi qua.

















