Quyền khẩn cấp trở thành tâm điểm
Tại Washington, một số nghị sĩ Dân chủ tìm cách siết các điều kiện để tổng thống sử dụng quyền khẩn cấp vốn được trao nhằm giải quyết nguy cơ bất thường. Những tuyên bố khẩn cấp liên quan đến thương mại, nhập cư hoặc triển khai lực lượng có thể tạo ra tác động tức thời, trong khi sự giám sát của Quốc hội thường diễn ra chậm hơn. Suzan DelBene và Don Beyer đã đề xuất hạn chế việc áp thuế dựa vào lý do khẩn cấp nếu chưa được Quốc hội chấp thuận.
Tranh luận ở đây không đơn thuần về một mức thuế hay một sắc lệnh. Nó liên quan tới ai có quyền ra quyết định lớn đối với đời sống người dân khi cơ quan lập pháp chưa bỏ phiếu. Những người thúc đẩy cải cách cho rằng các trường hợp ngoại lệ cần có thời hạn, bằng chứng và cơ chế xem xét rõ ràng. Nếu không, biện pháp tạm thời có nguy cơ trở thành công cụ điều hành thường trực.
Tổng thống vẫn cần khả năng hành động nhanh trong chiến tranh, thiên tai hay khủng hoảng. Vì thế, thiết kế cơ chế kiểm soát cũng phải tránh làm chính phủ tê liệt. Thách thức là vừa duy trì phản ứng kịp thời, vừa buộc các quyết định kéo dài hoặc gây hậu quả lớn phải được giải trình trước đại diện cử tri.
Luật pháp cần nhiều hơn thay đổi người lãnh đạo
Lĩnh vực đạo đức công vụ cũng xuất hiện nhiều đề xuất. Jamie Raskin muốn minh bạch và giám sát chặt hơn những khoản tiền từ chính phủ nước ngoài cũng như các dự án sửa đổi Nhà Trắng.
Rahm Emanuel đưa ra phương án hạn chế giao dịch cổ phiếu, quà tặng nước ngoài và yêu cầu quản lý tài sản theo cơ chế độc lập. Các sáng kiến chưa phải luật và có thể khó nhận đủ phiếu thông qua.
Một mối lo khác là Bộ Tư pháp. Các cựu quan chức của cả hai đảng đang thảo luận cách gìn giữ vai trò chuyên môn của công tố viên trước áp lực chính trị. Những người ủng hộ cải cách không phủ nhận tổng thống đứng đầu nhánh hành pháp; họ muốn phân định ranh giới giữa xác lập ưu tiên chính sách và sử dụng quyền truy tố để thưởng phạt đối thủ.
Đối với bộ máy công chức, Partnership for Public Service đề nghị củng cố nguyên tắc tuyển dụng theo năng lực, thủ tục công bằng và tính liên tục của cơ quan. Một chính phủ được bầu cần quyền điều chỉnh chương trình hành động, nhưng việc thay đổi hàng loạt nhân sự có thể làm thất thoát kiến thức chuyên môn và làm giảm lòng tin vào tính trung lập của dịch vụ công.
Hai cách nhìn về quyền lực tổng thống
Những người chỉ trích Trump nhận định quy mô sử dụng sắc lệnh và quyền khẩn cấp đã khiến ranh giới thể chế trở nên mong manh hơn. Trong khi đó, Nhà Trắng khẳng định họ tuân thủ quy trình pháp lý, chấp hành các phán quyết và theo đuổi những mục tiêu cử tri đã ủy thác. Tiffany Justice thuộc Heritage Action cho rằng các tổng thống Dân chủ trước đây cũng vận dụng quyền hành pháp mạnh mẽ và nghi ngờ đối thủ thực sự muốn hạn chế quyền lực khi chính đảng họ nắm Nhà Trắng.
Lịch sử cung cấp những ví dụ không hoàn toàn đơn giản. Sau vụ tấn công ngày 11/9, George W. Bush mở rộng đáng kể hoạt động an ninh; Barack Obama sử dụng sắc lệnh và các chương trình hành pháp trong những vấn đề gây tranh cãi. Việc mở rộng quyền tổng thống vì thế không bắt đầu từ một cá nhân, dù mỗi chính quyền có phương thức và mức độ khác nhau.
Khảo sát của Pew Research Center năm 2025 cho thấy 78% người Mỹ cho rằng mở rộng quyền lực tổng thống nói chung là quá rủi ro. Nhưng câu hỏi khó nhất là liệu sự đồng thuận về nguyên tắc có chuyển hóa thành thỏa hiệp lập pháp xuyên đảng hay không. Thước đo đáng tin cậy của cải cách phải là quy định áp dụng cho cả người mình ủng hộ lẫn người mình phản đối.
Thử thách sau lá phiếu tháng 11
Cuộc bầu cử Quốc hội vào tháng 11 có thể thay đổi tương quan lực lượng, nhưng không tự động đem lại một gói cải cách. Luật mới cần vượt qua quy trình lập pháp, nguy cơ phủ quyết, sự kiểm tra của tòa án và khác biệt sâu sắc trong cách hiểu Hiến pháp. Một số dự luật trước mắt còn mang tính biểu tượng, giúp xác lập cương lĩnh và vận động cử tri hơn là chắc chắn trở thành luật.
Các nhà nghiên cứu thường nhắc đến thời kỳ sau bê bối Watergate, khi Quốc hội tìm cách tăng giám sát hoạt động tình báo, tài chính và trách nhiệm của chính quyền. Tuy nhiên, nước Mỹ ngày nay phân cực sâu hơn; khả năng tái tạo sự đồng thuận sau năm 1974 vì thế bị giới hạn. Việc phục hồi một thiết chế mất nhiều năm, trong khi làm suy yếu thói quen tự kiềm chế đôi khi chỉ mất một vài quyết định.
Một cám dỗ khác là sử dụng đúng những công cụ đang bị phê phán để trả đũa khi quyền lực đổi chủ. Nhà cải cách muốn được tin tưởng cần từ chối quy tắc hai mặt ấy. Tương lai của nền dân chủ Mỹ không chỉ tùy thuộc người thắng Nhà Trắng, mà còn tùy thuộc việc các đảng có sẵn sàng chịu chung những giới hạn do chính mình đặt ra hay không.

















