Đề xuất của ông Putin
Theo một cựu sĩ quan tình báo Nga được thông báo về vấn đề này, ông Putin đã nêu ý tưởng trong cuộc điện đàm với ông Trump ngày 9/10 – cuộc điện đàm cũng dẫn tới thỏa thuận để Mỹ mua dầu diesel của Nga và tạo điều kiện bán ra thị trường toàn cầu. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận các cuộc thảo luận về khả năng tổ chức cuộc gặp.
“Cả ba bên đều thừa nhận khả năng giả định về việc cuộc gặp như vậy diễn ra.” — Dmitry Peskov, người phát ngôn Điện Kremlin
Tuy nhiên, ông Peskov nói chưa có hiểu biết rõ ràng về bản thân cuộc gặp hay chương trình nghị sự. Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết ông Trump chưa đồng ý, nhưng có thể cởi mở với ý tưởng do mong muốn thực hiện lời hứa tranh cử chấm dứt chiến tranh. Nhà Trắng từ chối bình luận.
Bối cảnh quan hệ Mỹ – Nga ấm lên
Đề xuất diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và Moskva có nhiều chuyển biến:
- Ông Trump vừa đạt thỏa thuận mua dầu diesel của Nga nhằm hạ giá nhiên liệu, dù giới chuyên gia năng lượng cho rằng lượng dầu Nga cam kết bán khó tác động đáng kể tới thị trường.
- Hôm 16/10, ông Trump tạm dừng thực thi các lệnh trừng phạt Nga theo một đạo luật lưỡng đảng ông vừa ký, gây chỉ trích từ cả các đồng minh của ông trong Quốc hội.
- Ông Trump tỏ ra bực bội với ông Zelensky, yêu cầu Ukraine ngừng tấn công nhà máy lọc dầu Nga; sau vụ Ukraine tấn công cảng dầu ở St. Petersburg, ông viết rằng ông Zelensky “không muốn chấm dứt cuộc chiến”.
Ông Trump cho biết ông hoãn áp đặt trừng phạt vì không muốn đẩy Nga rời khỏi bàn đàm phán.
Trong khi đó, Ukraine khẳng định chỉ có gây sức ép lên Nga mới mở ra cơ hội cho hòa bình.
Tính toán của Trung Quốc
Theo các nhà phân tích, một cuộc đối thoại ba bên trên đất Trung Quốc sẽ là bước tiến lớn trong nỗ lực của ông Tập nhằm nâng tầm vai trò trung gian ngoại giao của Bắc Kinh. Bà Yun Sun, Giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, cho rằng Trung Quốc muốn được nhìn nhận là “trục xoay” giữa các cường quốc.
Tuy vậy, hội nghị cũng tiềm ẩn rủi ro cho Bắc Kinh: các quan chức Trung Quốc lo ngại vấn đề địa chính trị có thể làm lu mờ vai trò của APEC, và việc bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột Ukraine có thể gây phản ứng từ châu Âu – đối tác kinh tế quan trọng. Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington chưa phản hồi đề nghị bình luận.
Lo ngại tại Ukraine và châu Âu
Một hội nghị như vậy, không có sự tham gia của ông Zelensky, sẽ là điều chưa từng có và có thể gây báo động tại các thủ đô châu Âu. Moskva coi hình thức ba bên là cách khẳng định vị thế cường quốc, đồng thời loại châu Âu – trở ngại chính theo quan điểm của Điện Kremlin – khỏi bàn đàm phán.
Hình ảnh lãnh đạo ba cường quốc bàn về số phận một quốc gia khác cũng có thể làm dấy lên lo ngại ở Đài Loan rằng tương lai của hòn đảo một ngày nào đó cũng có thể bị mặc cả theo cách tương tự.
