Từ màn hình truyền hình đến phòng xử án
Đơn kiện nộp tại Tòa án Liên bang khu vực District of Columbia ngày 7/10 nêu yêu cầu chặn việc dùng ngân sách do Quốc hội phân bổ để sản xuất và phát những quảng cáo được DNC coi là phục vụ lợi ích chính trị của tổng thống. DNC viện dẫn quy định liên bang hạn chế sử dụng các khoản chi công cho hoạt động “quảng bá hoặc tuyên truyền”. Theo hồ sơ mà Democracy Docket công bố, các bị đơn được nêu bao gồm ông Trump và các cơ quan liên quan đến Nhà Trắng, quản lý ngân sách, an ninh nội địa.
Trung tâm tranh chấp không phải là quyền của tổng thống lên tiếng về thành tựu điều hành. Vấn đề là ai trả tiền và mục đích chính của chương trình truyền thông là thông tin công ích hay củng cố vị thế một phe phái trước lá phiếu. DNC cho rằng những hình ảnh tôn vinh cá nhân cùng ngôn ngữ vận động chính trị đã khiến quảng cáo vượt khỏi phạm vi truyền thông chính phủ thông thường. Đó hiện là lập luận của nguyên đơn, chưa phải kết luận của tòa án.
Khoản ngân sách và lời hứa thay người thanh toán
Theo hồ sơ vụ kiện và các bài điều tra của báo chí Mỹ, cơ quan quản lý ngân sách liên bang đã điều chuyển 20 triệu USD từ khoản tiền liên quan tới Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới (CBP) để phục vụ chiến dịch quảng cáo. Con số này là số ngân sách được phân bổ lại theo cáo buộc, không có nghĩa toàn bộ đã được chi.
The Guardian dẫn dữ liệu của công ty theo dõi quảng cáo AdImpact cho biết chi phí phát sóng đã vượt 12 triệu USD; các ước tính thay đổi theo thời điểm đo và phạm vi thống kê.
Sau phản ứng từ cả chính trị gia Dân chủ lẫn Cộng hòa, ông Trump viết trên Truth Social rằng ông xem loạt phim quảng cáo như một sự quảng bá tích cực cho nước Mỹ, nhưng ngân sách công sẽ không tiếp tục trang trải. Nhà Trắng cho biết tổ chức chính trị MAGA Inc. sẽ tài trợ phần quảng cáo tiếp theo. Theo Reuters, Nhà Trắng đồng thời nói tổ chức này không hoàn trả các khoản chi trước đó. DNC lập luận quảng cáo vẫn được phát sau tuyên bố của tổng thống, vì thế cam kết thay nguồn tiền chưa xóa đi tranh chấp.
Nội dung quảng cáo khiến dư luận chia rẽ
Các đoạn phim sử dụng biểu tượng nước Mỹ, hình ảnh tổng thống và những lời khẳng định giàu sắc thái tranh cử. Reuters mô tả một quảng cáo có phát biểu Mỹ sẽ không trở thành quốc gia cộng sản; đoạn khác kết hợp núi Rushmore với thông điệp về “thời kỳ hoàng kim” của nước Mỹ. Một phiên bản sau đó đề cập đến cựu lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro. Dòng xác nhận thanh toán bằng tiền chính phủ xuất hiện cuối quảng cáo, khiến câu hỏi về sự khác biệt giữa thông tin chính thức và vận động đảng phái trở nên đặc biệt cụ thể.
Phía Nhà Trắng bảo vệ mục tiêu quảng bá nước Mỹ và các chính sách của chính quyền; những người chỉ trích nhìn thấy ở cách dàn dựng, lựa chọn hình ảnh và thời điểm phát sóng dấu hiệu của chiến dịch nâng vị thế cá nhân. Đáng chú ý, AP ghi nhận chỉ trích xuất hiện ở cả hai đảng. Việc một nội dung được sản xuất hoặc phát hành bởi cơ quan công quyền không tự động chứng minh hành vi trái luật; ngược lại, gắn nhãn “quảng bá đất nước” cũng không tự giải quyết câu hỏi liệu khoản chi có đúng mục đích được Quốc hội cho phép.
Phán quyết có thể định hình giới hạn quyền lực
Vụ kiện đến khi ngày bầu cử giữa nhiệm kỳ đang tới gần và hoạt động bỏ phiếu sớm đã bắt đầu tại một số nơi. Đảng Dân chủ nói ngân sách của nhà nước có thể tạo ra lợi thế truyền thông thiếu công bằng cho một bên. Trong khi đó, giới chức chính quyền có thể lập luận việc phổ biến thành tựu, chương trình và thông điệp của chính phủ vẫn thuộc chức năng hành pháp. Tòa án sẽ cần xem xét văn bản phân bổ ngân sách, quá trình phê duyệt, nội dung và mục đích thực tế của quảng cáo trước khi đưa ra đánh giá pháp lý.
Một phán quyết ngăn chi ngân sách trong tương lai sẽ không mặc nhiên buộc bên liên quan hoàn lại tiền đã chi; những nghĩa vụ như vậy cần căn cứ và quyết định riêng. Tại thời điểm bài viết được biên soạn ngày 8/10, Reuters và AP mới xác nhận đơn kiện đã được nộp, chưa công bố phán quyết cuối cùng. Dù kết quả ra sao, vụ việc cho thấy kiểm soát ngân sách công chính là một phần của công bằng bầu cử: người dân có quyền biết khi nào mình đang xem thông tin từ chính phủ và khi nào đang tiếp nhận thông điệp chính trị.
















