Từ hội trường ở Hong Kong đến bờ Ấn Độ Dương
Hội nghị thượng đỉnh Vành đai và Con đường lần thứ 11 tại Hong Kong ngày 9 và 10/9 đạt kết quả kỷ lục: hơn 60 bản ghi nhớ và thỏa thuận trị giá trên 3,1 tỷ USD, gấp ba lần năm trước, theo Ủy viên phụ trách Vành đai và Con đường Nicholas Ho. Trưởng Đặc khu John Lee từ lâu khẳng định thành phố mang đến nhiều hơn tiền bạc.
“Hong Kong không chỉ là sợi dây nối giữa dòng vốn và các dự án.” — John Lee
Tanzania cũng cử phái đoàn do cơ quan đầu tư TISEZA điều phối sang giới thiệu dự án năng lượng và hạ tầng. Trung Quốc là bạn hàng lớn nhất của nước này mười năm liền; theo Bộ trưởng Công nghiệp và Thương mại Judith Kapinga, giai đoạn 2021–2025 có 876 dự án đầu tư Trung Quốc trị giá trên 8,8 tỷ USD được đăng ký. Dù vậy, cán cân vẫn lệch: theo Đại sứ quán Tanzania tại Bắc Kinh, xuất khẩu của nước này chỉ chiếm khoảng 8% kim ngạch song phương cùng giai đoạn.
Bến cảng lớn nhanh hơn những con đường quanh nó
Trên giấy tờ, Tanzania hiếm khi hấp dẫn nhà đầu tư như lúc này. Kinh tế tăng trưởng 5,9% năm 2025, còn cảng Dar es Salaam, cửa ngõ của hơn 90% hàng hóa đường biển cả nước, đã chạm mốc mà giới chức từng nghĩ phải đến năm 2030 mới đạt:
- Sản lượng hàng qua cảng đạt 33,71 triệu tấn trong tài khóa 2025/26, tăng 21,5%.
- Hàng quá cảnh tăng 17%, hơn một nửa trong số đó đi Cộng hòa Dân chủ Congo.
- Số lượt xe tải phục vụ cảng tăng từ khoảng 1.000 mỗi ngày cách đây 5 năm lên gần 3.000.
Con số cuối hé lộ nửa còn lại của câu chuyện. Đầu năm nay, mỗi ngày trung bình khoảng 20 tàu phải neo ngoài khơi chờ cầu bến, các tuyến đường về Chalinze quá tải. Hạ tầng vật chất đang chạy nhanh hơn hệ thống bao quanh nó: hải quan, kho vận, quy hoạch đất đai, khung pháp lý và tòa án phân xử tranh chấp.
Hợp đồng phải sống lâu hơn lễ ký
Khoảng cách giữa ký kết và hiện thực hóa lộ rõ nhất ở đường sắt TAZARA. Được Trung Quốc xây dựng từ thập niên 1970, tuyến dài 1.860 km sang Zambia xuống cấp đến mức mỗi năm chở chưa tới 500.000 tấn hàng.
Tháng 9/2025, China Civil Engineering Construction Corporation ký hợp đồng nhượng quyền 30 năm trị giá 1,4 tỷ USD để khôi phục và vận hành tuyến; thi công lớn giờ mới tăng tốc, và người đứng đầu TAZARA kêu gọi kiên nhẫn.
“Sự chuyển mình của TAZARA sẽ không diễn ra trong một sớm một chiều.” — Bruno Ching’andu
Bagamoyo là bài học trầm lắng hơn. Thỏa thuận cảng 10 tỷ USD phác thảo năm 2013 với China Merchants Holdings, tập đoàn niêm yết tại Hong Kong, và một quỹ nhà nước Oman đã bị cố Tổng thống John Magufuli đóng băng năm 2019 vì điều khoản bị cho là bóc lột; đến nay siêu cảng vẫn chủ yếu nằm trên giấy. Trong khi đó, Mỹ và châu Âu hậu thuẫn Hành lang Lobito đưa đồng Zambia ra bờ Đại Tây Dương của Angola, dự án mà theo Reuters ra đời để cạnh tranh với việc hồi sinh TAZARA do Trung Quốc tài trợ.
Arusha, nơi niềm tin được đưa lên bàn nghị sự
Đây là lần đầu Tanzania đăng cai Đại hội đồng IPU, với hơn 2.000 đại biểu và chủ đề gắn quản trị tốt với tính bao trùm, niềm tin và cơ hội cho mọi người. Lựa chọn ấy không ngẫu nhiên. Sau cuộc bầu cử tháng 10/2025, khi Tổng thống Samia Suluhu Hassan được công bố thắng với khoảng 98% phiếu trong lúc các đối thủ chính bị loại, biểu tình đã bị trấn áp bạo lực. Theo Reuters, tháng 4 vừa qua, ủy ban điều tra do chính phủ lập thừa nhận ít nhất 518 người thiệt mạng nhưng quy lỗi cho người biểu tình, kết luận bị phe đối lập cho là thiên vị.
“Tanzania rộng mở với kinh doanh, rộng mở với đối thoại và rộng mở với hợp tác.” — Samia Suluhu Hassan
Với giới tài chính, mối liên hệ ấy rất trực tiếp. Như ông Jasper A. Kwayu của InAfrika Providence Limited nhận định trong lá thư gửi South China Morning Post, Arusha sẽ không mang về cho Hong Kong hợp đồng mới, nhưng đặt ra câu hỏi mà mọi chủ nợ đều cân nhắc: liệu thể chế sở tại có giữ được dự án vận hành khi các quan khách đã ra về?
Hong Kong thực sự có thể mang đến điều gì
Những “mặt hàng” giá trị nhất Hong Kong có thể đưa sang châu Phi lại ít hào nhoáng nhất: trọng tài thương mại, bảo hiểm, quản trị rủi ro và tài chính nhân dân tệ ngoài khơi. Tại một diễn đàn đầu tư ở Dubai năm nay, cựu Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Phi Akinwumi Adesina đã tóm gọn nhu cầu mà các dịch vụ ấy có thể đáp ứng.
“Châu Phi giàu tài sản nhưng nghèo thanh khoản.” — Akinwumi Adesina
Dù vậy, nhân dân tệ không phải liều thuốc vạn năng. Năm 2025, Kenya chuyển khoảng 3,5 tỷ USD nợ vay đường sắt của Trung Quốc từ USD sang nhân dân tệ, tiết kiệm chừng 215 triệu USD mỗi năm, song bên vay vẫn phải kiếm đủ nhân dân tệ để trả; một doanh nhân Hong Kong còn phàn nàn rằng nhà cung cấp đại lục tính thêm 10–13% nếu được trả bằng đồng tiền này. Rốt cuộc, uy tín của Hong Kong không đo bằng số bản ghi nhớ được ký, mà bằng số dự án vẫn vận hành hiệu quả sau một thập kỷ.














