Một lập luận pháp lý chưa từng có
Tuần trước, Louisiana, Alabama và Arkansas nộp hai đơn kiện. Đơn thứ nhất nhắm vào New York, California và Massachusetts, được nộp thẳng lên Tòa án Tối cao Mỹ, cơ quan có thể thụ lý tranh chấp giữa các bang mà chưa qua tòa cấp dưới nhưng thường từ chối những vụ như vậy. Đơn thứ hai, nêu tên gần 30 nhân viên y tế và tổ chức, được nộp tại tòa án liên bang ở Louisiana.
Các chuyên gia cho rằng đây là nỗ lực chưa từng có nhằm dùng luật phiền nhiễu công cộng để hạn chế thuốc phá thai, đồng thời là thách thức trực tiếp đầu tiên của các bang cấm phá thai đối với luật lá chắn của bang khác. Văn phòng bộ trưởng tư pháp của ba bang khởi kiện không phản hồi đề nghị bình luận.
Hai bên, hai lập trường
Trong hồ sơ gửi tòa, các bang khởi kiện lập luận rằng cả luật lá chắn lẫn hành vi của các nhà cung cấp ngoài bang đều là ví dụ điển hình của phiền nhiễu công cộng, vì chúng nhằm vô hiệu hóa các lệnh cấm phá thai mà họ ban hành để bảo vệ an toàn công cộng. Họ so sánh với tình huống giả định một bang khuyến khích cư dân gửi những thứ nguy hiểm sang bang khác.
Ở phía ngược lại, Bộ trưởng Tư pháp New York Letitia James và người đồng cấp Massachusetts Andrea Joy Campbell, đều thuộc Đảng Dân chủ, cho rằng các bang do Đảng Cộng hòa lãnh đạo đang tìm cách áp đặt lệnh cấm phá thai lên các bang khác và trừng phạt bác sĩ vì cung cấp dịch vụ y tế hợp pháp. Văn phòng Bộ trưởng Tư pháp California Rob Bonta chưa phản hồi.
“Nếu các bang ban hành luật xúi giục cư dân gửi bệnh than, fentanyl hay bom thư sang các bang nguyên đơn, sẽ không có gì phải bàn cãi rằng các bang nguyên đơn có thể khởi kiện để chấm dứt những mối phiền nhiễu công cộng đó.” — Hồ sơ của các bang khởi kiện gửi Tòa án Tối cao
Học thuyết “phiền nhiễu công cộng” được đẩy tới giới hạn mới
Khiếu kiện về phiền nhiễu công cộng thường nhắm vào những hoạt động cản trở bất hợp lý sức khỏe và an toàn của cộng đồng, như chặn đường, gây ô nhiễm nguồn nước hay xả khí độc. Trong những thập kỷ gần đây, các bang đã viện dẫn học thuyết này trong nhiều vụ việc rộng hơn, liên quan đến thuốc lá, thuốc giảm đau gây nghiện, biến đổi khí hậu, thuốc lá điện tử và việc trẻ em sử dụng mạng xã hội. Ưu thế của nó là cho phép yêu cầu tòa ban hành lệnh khắc phục trên diện rộng mà không cần chứng minh thiệt hại đối với từng cá nhân.
Tuy nhiên, theo một số chuyên gia, các khiếu kiện lần này bất thường vì liên quan đến loại thuốc đã nhiều lần được cơ quan quản lý liên bang chấp thuận và tập trung vào khả năng thực thi lệnh cấm phá thai của các bang hơn là an toàn công cộng.
“Điều đó không phải là bảo vệ cư dân của họ khỏi nguy hại, cũng không phù hợp với các khiếu kiện phiền nhiễu công cộng thông thường.” — Linda Goldstein
Cuộc chiến rộng hơn về thuốc phá thai
Phá thai bằng thuốc gồm hai loại thuốc mifepristone và misoprostol, dùng để chấm dứt thai kỳ trong 10 tuần đầu. Theo Viện Guttmacher, tổ chức ủng hộ quyền phá thai, hình thức này chiếm 65% số ca phá thai tại Mỹ năm 2023. Khoảng 91.000 ca phá thai năm 2025 được thực hiện qua khám từ xa cho bệnh nhân ở các bang cấm hoàn toàn, tăng đáng kể so với 74.000 ca năm 2024.
Các bang do Đảng Cộng hòa lãnh đạo cũng đã kiện hoặc truy tố bác sĩ và khởi kiện thách thức việc phê duyệt mifepristone của liên bang từ năm 2000 cùng các quy định mở rộng tiếp cận sau đó. Hồi tháng 5, Tòa án Tối cao từ chối yêu cầu của Louisiana nhằm chặn việc kê đơn từ xa và gửi mifepristone qua bưu điện trên toàn quốc trong khi vụ kiện đang diễn ra. Một cuộc rà soát an toàn của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) bị một số nhóm chống phá thai chỉ trích là quá chậm, trong khi phần lớn các tổ chức y khoa lớn khẳng định mifepristone an toàn và hiệu quả khi dùng đúng chỉ định.
















