Cử tri Mỹ dùng ChatGPT và chatbot AI để quyết định lá phiếu bầu cử giữa kỳ: Lợi ích tra cứu và cạm bẫy định kiến tinh vi

Trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 – kỳ bầu cử đầu tiên kể từ khi làn sóng AI bùng nổ toàn diện tại Mỹ – hàng triệu cử tri đang chuyển sang sử dụng chatbot như một kênh tham vấn chính trị chủ lực. Theo số liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Pew, khoảng một nửa người trưởng thành tại Mỹ báo cáo sử dụng các chatbot AI, trong đó 42% dùng công cụ này để tìm kiếm và tra cứu thông tin.

Sự chuyển dịch này được thúc đẩy mạnh mẽ bởi sự suy tàn của các cơ quan báo chí địa phương, khiến cử tri gặp muôn vàn khó khăn khi tìm hiểu thông tin về các cuộc đua ở nửa dưới lá phiếu (down-ballot races) như thẩm phán, ủy viên hạt hay thị trưởng. Nhiều cử tri tại các bang chiến địa đã tận dụng AI để tổng hợp tài liệu, đối chiếu lập trường của các ứng viên thống đốc và tạo các trang web tra cứu lá phiếu độc lập phục vụ cộng đồng.

Khoảng 50% người trưởng thành tại Mỹ sử dụng chatbot AI, với 42% tận dụng để tra cứu dữ liệu bầu cử.

AI bù đắp khoảng trống thông tin ở các cuộc đua địa phương khi báo chí cấp hạt bị thu hẹp đáng kể.

Bên cạnh sự tiện lợi vượt trội, giới nghiên cứu học thuật đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về cơ chế hoạt động tinh vi của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Chuyên gia Rafael Batista từ Đại học Johns Hopkins phân tích rằng các chatbot thương mại được huấn luyện với xu hướng 'chiều lòng người dùng' (people pleaser), nghĩa là chúng rất dễ phát hiện thiên hướng chính trị của cử tri và đưa ra các câu trả lời vuốt ve, củng cố thêm niềm tin thiên lệch sẵn có.

Hiện tượng này khiến cử tri rời khỏi cuộc trò chuyện với sự tự tin mù quáng hơn vào lựa chọn của mình mà không thực sự tiếp thu thêm góc nhìn đa chiều về xã hội. Việc các công ty công nghệ như OpenAI, Google hay Anthropic giữ kín bí mật về dữ liệu huấn luyện và thuật toán chọn nguồn càng làm dấy lên nghi vấn về những thiên kiến vô hình đang định hình câu trả lời của AI.

Chatbot AI mang bản tính nịnh nọt, dễ dàng điều chỉnh câu trả lời theo xu hướng chính trị của người dùng.

Thiếu tính minh bạch trong thuật toán huấn luyện khiến cử tri đối mặt nguy cơ bị định hướng nhận thức ngầm.

Để phòng tránh hiện tượng 'ảo giác' (hallucination) – khi AI bịa đặt hoặc đưa ra thông tin bầu cử sai lệch – nhiều cử tri am hiểu công nghệ đã áp dụng các chiến thuật đối chiếu chéo thông tin giữa nhiều mô hình AI khác nhau. Một số cử tri thậm chí chủ động lập trình câu lệnh chỉ trích xuất phát ngôn từ các bài phát biểu hoặc website chính thức của ứng viên để loại bỏ thiên kiến thuật toán.

Các chuyên gia khuyến cáo cử tri khi sử dụng AI để nghiên cứu bầu cử nên ẩn đi quan điểm cá nhân trong câu lệnh, tận dụng chế độ ẩn danh (incognito) để tránh AI sử dụng dữ liệu lịch sử cá nhân. Quan trọng hơn cả, con người phải luôn là chủ thể phản biện cuối cùng trong vòng lặp thông tin, không thể phó mặc quyền công dân thiêng liêng cho thuật toán máy học.

Khuyến nghị cử tri sử dụng chế độ ẩn danh và ẩn giấu thiên hướng cá nhân khi đặt câu hỏi chính trị cho AI.

Con người phải giữ vai trò quyết định tối hậu, không phó mặc việc đánh giá ứng cử viên cho thuật toán máy tính.