Bảy điều kiện và lời hứa bảy ngày
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf ngày 4/10 khẳng định eo biển Hormuz sẽ không được mở lại hoàn toàn trước khi Washington đáp ứng bảy điều kiện mà Tehran cho rằng đã được xác lập trong Bản ghi nhớ Islamabad hồi tháng 6. Nội dung đầy đủ của bảy điều kiện chưa được trình bày chi tiết trong thông tin công khai đi kèm phát biểu này. Bởi vậy, không thể đồng nhất tuyên bố chính trị với một lịch trình thực thi đã được hai bên thống nhất.
Đề xuất mà Iran đưa ra bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc nêu khả năng khôi phục hoạt động qua eo biển trong vòng bảy ngày nếu các điều kiện được đáp ứng. Mỹ đã phản hồi thông qua Qatar. Thời hạn bảy ngày, vì thế, là một phương án có điều kiện chứ không phải thông báo rằng tuyến đường sẽ chắc chắn mở lại sau một tuần.
Bất đồng về trình tự, không chỉ về mục tiêu
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết Tehran đã gửi qua trung gian những quan điểm cơ bản về phản hồi của Mỹ và còn cần chuyển thêm một số ý kiến. Theo ông, ưu tiên trước mắt của Iran là an ninh trên tuyến hàng hải, trong khi những đề xuất của Washington vẫn gần với cách tiếp cận trước đây, nhất là đối với hồ sơ hạt nhân.
Baghaei phủ nhận thông tin Iran đã đề nghị cho cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc thanh sát các cơ sở để đổi lấy việc Mỹ giảm trừng phạt. Một quan chức được Reuters dẫn lời trước đó cho rằng điểm vướng chủ yếu nằm ở thứ tự các bước của một lộ trình gây dựng lòng tin. Sự khác biệt tưởng như mang tính thủ tục này rất quan trọng: bên nào phải hành động trước, bảo đảm nào đủ đáng tin và cách xử lý nếu cam kết không được thực hiện đều có thể quyết định thành bại của thỏa thuận.
Giá dầu và nỗi lo của những người ở xa chiến sự
Hormuz nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và các tuyến biển quốc tế. Trước cuộc chiến bùng nổ cuối tháng 2, đây là con đường vận chuyển khoảng một phần năm dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Bởi vậy, những gián đoạn tại đây nhanh chóng lan tới chi phí bảo hiểm, cước tàu, giá nhiên liệu và kế hoạch nhập khẩu của nhiều nền kinh tế ngoài Trung Đông.
Dữ liệu được The Guardian tổng hợp đầu tháng 10 cho thấy xuất khẩu dầu thô đi qua khu vực đã hồi phục đáng kể so với giai đoạn khủng hoảng, nhưng dòng sản phẩm tinh chế, đặc biệt dầu diesel, vẫn chịu sức ép lớn. Reuters cũng đưa tin OPEC+ giữ mục tiêu sản lượng tháng 11 dù xuất khẩu khu vực còn bị cản trở. Hai diễn biến nhắc rằng lượng dầu vận chuyển tăng lên không có nghĩa mọi tàu đều đi lại an toàn: một vụ tấn công mới hoặc phí bảo hiểm tăng vẫn có thể tác động tới người tiêu dùng cách xa eo biển hàng nghìn kilômét.
Ngoại giao trước nguy cơ leo thang
Qatar tiếp tục giữ vai trò trung gian giữa Washington và Tehran. Sứ mệnh này khó khăn vì an ninh tàu thuyền liên quan đồng thời đến ngừng bắn, các lệnh trừng phạt, chương trình hạt nhân và khả năng tái diễn giao tranh. Một cơ chế thực tế phải xác định những bước có thể kiểm chứng, không chỉ dựa vào những lời khẳng định thiện chí.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi ngày 4/10 nói Tehran mong Mỹ chọn con đường ngoại giao nhưng sẵn sàng đáp trả nếu các cuộc tấn công quy mô lớn tái diễn. Cùng ngày, phía quân đội Iran đề cập việc nâng tầm bắn tên lửa. Những cảnh báo này cho thấy khoảng cách giữa thương lượng và đối đầu vẫn rất hẹp. Lợi ích lâu dài của các bên sẽ được thử thách bằng khả năng bảo vệ tính mạng thủy thủ, duy trì lưu thông hàng hóa và ngăn tranh chấp chính trị biến thành rủi ro cho toàn bộ kinh tế thế giới.















