Cuộc đua sát nút
Theo Ủy ban Bầu cử New Zealand, khi 5,7% số phiếu được kiểm, Đảng Quốc gia dẫn với 31,58% phiếu bầu cho đảng, Công đảng đạt 28,37%. Theo số liệu sơ bộ do đài RNZ cập nhật lúc 19 giờ 47, Đảng Quốc gia có 30,2% và Công đảng 29,3%, cho thấy khoảng cách tiếp tục thu hẹp. Ủy ban dự kiến công bố kết quả sơ bộ từ 50% điểm bỏ phiếu trước 22 giờ và 95% trước 23 giờ 30 (giờ New Zealand). Những diễn biến đáng chú ý ở các khu vực bầu cử gồm:
- Thủ tướng Christopher Luxon dẫn trước với cách biệt lớn tại khu vực Botany.
- Lãnh đạo Công đảng Chris Hipkins dẫn đầu tại khu vực Remutaka.
- Lãnh đạo đảng ACT David Seymour dẫn sát nút tại Epsom, trong khi các khu vực Hutt South và Mt Roskill có cách biệt chỉ vài chục phiếu.
- Đảng Opportunity đang đạt khoảng 5,6%, vượt ngưỡng 5% để vào Quốc hội và có thể giữ vai trò quyết định.
Hệ thống MMP và thời gian chờ đợi
Từ năm 1996, New Zealand chuyển sang hệ thống đại diện tỷ lệ hỗn hợp thành viên (MMP), theo đó cử tri bỏ hai phiếu: một cho đảng và một cho ứng viên tại khu vực bầu cử. Quốc hội có 71 ghế khu vực và ít nhất 49 ghế theo danh sách đảng; một đảng hoặc liên minh cần đa số để thành lập chính phủ.
Kết quả đêm bầu cử chỉ là sơ bộ, chưa bao gồm phiếu đặc biệt của cử tri ở nước ngoài hoặc bỏ phiếu ngoài khu vực, vốn chỉ được tính vào kết quả chính thức ngày 27/11. Trong lịch sử, phiếu đặc biệt thường có lợi cho các đảng cánh tả, khiến phe cánh hữu mất bớt sự ủng hộ sau khi kiểm đủ. Vì vậy, có thể phải chờ nhiều tuần trước khi chính phủ mới được thành lập.
Kinh tế và chi phí sinh hoạt chi phối lá phiếu
Sau cuộc bầu cử năm 2023, ông Luxon thành lập chính phủ liên minh với đảng ACT và đảng New Zealand First. Trong nhiệm kỳ, kinh tế New Zealand tăng trưởng yếu và tỷ lệ thất nghiệp lên mức cao nhất trong gần hai thập kỷ, khiến chi phí sinh hoạt và nhà ở trở thành những vấn đề hàng đầu. Ông Luxon nhấn mạnh thành tích về kinh tế và trật tự, đồng thời chỉ trích cách tiếp cận dựa vào vay nợ của Công đảng; ông Hipkins thì cho rằng Đảng Quốc gia đã lãng phí ngân sách vào những đợt giảm thuế không bền vững. Giới phân tích nhận định cả hai đảng lớn có thể khó tự lập chính phủ, khiến các đảng nhỏ trở thành “người chọn vua”. Lãnh đạo New Zealand First Winston Peters từng giúp cả hai phe lên cầm quyền nhưng có quan hệ căng thẳng với Công đảng, còn đảng Te Pāti Māori gần đây nghiêng về phía Công đảng.
