Khi tuyên truyền không còn cần người đọc trực tiếp
Mô hình tuyên truyền truyền thống thường cố thuyết phục người đọc bằng báo, truyền hình hoặc mạng xã hội. Một số chiến dịch mới đi thêm một bước: tạo hàng loạt trang web và nội dung để xuất hiện trong kết quả tìm kiếm, hệ thống truy xuất dữ liệu hoặc nguồn mà chatbot có thể gặp. NewsGuard gọi Pravda là một mạng lưới thân Kremlin và cho biết mạng này đã xuất bản khoảng 3,6 triệu bài trong năm 2024. Trong thử nghiệm của tổ chức, các hệ thống AI hàng đầu đã lặp lại một số câu chuyện sai do mạng này khuếch tán.
Điểm mới nằm ở đối tượng trung gian. Người vận hành không nhất thiết phải khiến hàng triệu người trực tiếp đọc một trang web ít tên tuổi; họ có thể tìm cách làm cho thông tin xuất hiện đủ nhiều để hệ thống tìm kiếm, công cụ tổng hợp hoặc mô hình có kết nối web nhìn thấy. Điều đó không có nghĩa mô hình ngôn ngữ tự động “bị đầu độc” chỉ bằng số lượng bài viết, bởi các hệ thống còn có bộ lọc, xếp hạng nguồn và cơ chế an toàn khác nhau. Nhưng việc tạo ra một môi trường thông tin dày đặc, lặp đi lặp lại vẫn làm tăng chi phí kiểm chứng và có thể khiến tuyên bố sai trông phổ biến hơn thực tế.
AI làm hoạt động gây ảnh hưởng rẻ hơn và cá nhân hơn
Các tài liệu do Vanderbilt Institute of National Security công bố về GoLaxy mô tả một hệ thống thu thập dữ liệu quy mô lớn, xây hồ sơ mục tiêu và tạo nội dung thích ứng. Vanderbilt cho biết tài liệu cho thấy công ty này từng hỗ trợ các hoạt động gây ảnh hưởng tại Hong Kong và Taiwan, đồng thời lập hồ sơ đối với hàng nghìn nhân vật chính trị và người có ảnh hưởng ở Mỹ.
GoLaxy bác bỏ một số mô tả về hoạt động bầu cử và việc triển khai bot, vì vậy những tuyên bố cụ thể vẫn cần được phân biệt với các nội dung do nhà nghiên cứu diễn giải từ tài liệu bị rò rỉ.
Một ví dụ khác đến từ chính các nền tảng AI. OpenAI cho biết đã cấm một cụm tài khoản có khả năng xuất phát từ Trung Quốc, dùng ChatGPT để tạo bình luận và hình ảnh mạng xã hội chỉ trích việc xây dựng trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI tại Mỹ. Công ty nói không tìm thấy bằng chứng chiến dịch này đạt được mức lan truyền đáng kể ngoài hoạt động của chính các tài khoản đó. Chi tiết này quan trọng: khả năng dùng AI để sản xuất tuyên truyền ở quy mô lớn không đồng nghĩa mọi chiến dịch đều thành công trong việc thay đổi dư luận.
Khả năng thuyết phục khiến chatbot khác với một tờ rơi tuyên truyền
Một chatbot có thể hỏi lại, phản hồi từng điểm, thay đổi giọng điệu và cung cấp thông tin theo cách phù hợp với mối quan tâm của người sử dụng. Nghiên cứu đăng trên Nature cuối năm 2025 cho thấy các cuộc đối thoại với AI ủng hộ một ứng viên có thể làm thay đổi mức độ ưa thích ứng viên trong các thí nghiệm ở Mỹ, Canada và Ba Lan, với hiệu ứng lớn hơn mức thường thấy ở quảng cáo video chính trị. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy thông điệp do mô hình ngôn ngữ tạo ra có thể thuyết phục về chính sách ở mức tương đương hoặc vượt một số dạng thông điệp của con người.
Tuy nhiên, khả năng thuyết phục không đồng nghĩa AI luôn nói sai hoặc luôn thao túng. Nghiên cứu Nature cũng nhận thấy các mô hình thường thuyết phục bằng dữ kiện, lập luận và bằng chứng liên quan, dù một số dữ kiện không chính xác. Chính sự pha trộn giữa thông tin đúng, ngôn ngữ trôi chảy và vài chi tiết sai mới là phần khó nhận ra nhất. Khi người dùng cảm thấy một hệ thống “hiểu mình”, xu hướng kiểm tra lại bằng nguồn bên ngoài có thể giảm.
Ba thói quen kiểm chứng có thể giảm rủi ro
Thói quen đầu tiên là kiểm chứng chéo. Với một tuyên bố quan trọng, người dùng nên so sánh ít nhất hai hoặc ba nguồn độc lập, ưu tiên tài liệu gốc, cơ quan chính thức, nghiên cứu bình duyệt và cơ quan báo chí có quy trình biên tập rõ ràng. Việc hỏi nhiều chatbot có thể hữu ích để phát hiện bất đồng, nhưng không thay thế kiểm tra nguồn, vì các hệ thống khác nhau có thể cùng dựa vào một thông tin sai phổ biến.
Thói quen thứ hai là kiểm tra công cụ bằng câu hỏi có đáp án đã biết hoặc dữ liệu có thể xác minh trực tiếp. Nếu chatbot thường xuyên sai về ngày tháng, con số hoặc nguồn trong một chủ đề, mức độ tin cậy nên được điều chỉnh xuống. Thói quen thứ ba là tách “câu trả lời nghe hợp lý” khỏi “câu trả lời có bằng chứng”: yêu cầu nguồn, kiểm tra ngày xuất bản, tác giả, tài liệu gốc và xem nguồn có thực sự nói điều chatbot tóm tắt hay không. Trong môi trường AI, kỹ năng quan trọng nhất không phải nghi ngờ mọi thứ, mà là biết điều gì cần kiểm tra và kiểm tra bằng cách nào.















