Không chỉ là chuyện điều khoản
Theo ông Zweiri, phần lớn các phân tích giải thích thất bại đàm phán bằng chi tiết điều khoản. Ông tiếp cận từ góc nhìn khác: bế tắc ngoại giao được định hình bởi một hội chứng tâm lý chính trị đã chi phối quan hệ Mỹ – Iran trong nhiều năm.
Trong quan hệ quốc tế, những cuộc khủng hoảng sâu sắc có thể để lại dấu ấn trong ký ức chính trị, cản trở nỗ lực xích lại gần nhau. Với Mỹ và Iran, hội chứng ấy được tạo thành từ hai mặc cảm đối lập.
Hai mặc cảm bắt rễ từ lịch sử
Ông Zweiri chỉ ra các cột mốc đã nuôi dưỡng sự ngờ vực giữa hai nước:
- Năm 1953, tình báo Mỹ và Anh giúp lật đổ chính phủ dân tộc chủ nghĩa của Mohammad Mosaddegh sau khi ông quốc hữu hóa ngành dầu mỏ, gieo vào nhận thức người Iran rằng Washington không chấp nhận một chính quyền độc lập ở Tehran.
- Năm 1979, sinh viên Iran chiếm đại sứ quán Mỹ và giữ 52 người Mỹ trong 444 ngày; với Mỹ, sự kiện này tạo nên nguyên tắc ngầm rằng Iran phải nhượng bộ trước và được kiểm chứng trước khi nhận lại bất cứ điều gì.
- Năm 2018, ông Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA dù IAEA xác nhận Iran tuân thủ; tiếp đó là cuộc chiến 12 ngày năm 2025 và cuộc chiến hiện nay, khiến Tehran tin rằng chữ ký của Mỹ không bảo đảm gì và đàm phán có thể là vỏ bọc cho chiến tranh.
