Nguy cơ từ hình ảnh AI trong cộng đồng quan sát chim

Tại Anh, việc ghi nhận được những loài chim xuất hiện ngoài phạm vi bình thường thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng yêu thích quan sát chim. Một ví dụ là việc phát hiện chim cò san hô phương Tây, thường sống ở châu Phi và miền Nam châu Âu, trong một thị trấn biển phía bắc xứ Wales vào tháng 6, được các diễn đàn chim khen ngợi rộng rãi. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ AI chỉnh sửa ảnh đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng cho tính xác thực của các quan sát như vậy.

Việc sử dụng các công cụ tạo ảnh như ChatGPT hay Google Gemini đã tạo điều kiện cho người dùng tạo nhanh các hình ảnh giả hoặc chỉnh sửa ảnh nhằm loại bỏ các yếu tố cản trở như cành cây, lá, nhưng lại có thể vô tình khiến hình ảnh thay đổi sai lệch.

Tác động đến dữ liệu khoa học công dân

Các nền tảng ghi nhận quan sát như iNaturalist và Macaulay Library vốn là nguồn dữ liệu quan trọng cho nghiên cứu khoa học về phân bố và hành vi của các loài động thực vật. Nhưng theo bài bình luận mới đăng trên tạp chí Nature, hàng trăm hình ảnh giả mạo đã được phát hiện trên các cơ sở dữ liệu này, trong khi số lượng ảnh giả có thể còn lớn và chưa được phát hiện hết, làm nguy cơ làm sai lệch dữ liệu công cộng.

Advertisement300 × 250

Tiến sĩ Alexander Lees, nhà sinh thái học tại Đại học Manchester Metropolitan và là tác giả bài viết trên Nature, chia sẻ rằng hiện nay một lượng lớn ảnh về đời sống hoang dã trên Facebook được tạo ra bằng AI. Điều này khiến việc sử dụng ảnh để nghiên cứu phân bố loài trở nên khó khả thi hơn và làm mất uy tín dữ liệu công dân.

Ví dụ về ảnh chim sai lệch

Mặc dù các trường hợp dối trá rõ ràng hiếm và dễ phát hiện, ví dụ như cảnh báo chim tangara mỏ to (toucan) xuất hiện ở Siberi, nhưng nhiều người yêu chim sử dụng AI để chỉnh sửa ảnh khiến hình ảnh cuối cùng là sự kết hợp của nhiều loài khác nhau. Một trường hợp cụ thể là bức ảnh được báo cáo về chim chích đỏ cánh đen ở trung tâm Brazil, loài này thường chỉ phân bố tại Bắc Mỹ và chưa từng xuất hiện ở khu vực đó. Trên thực tế, loài trong ảnh là chim pê-đơ epaulet, nhưng do người chụp dùng AI chỉnh sửa hình ảnh nhằm làm đẹp, một số đặc điểm của chim chích đỏ cánh đen được thêm vào, dẫn đến thông tin sai lệch.

Kêu gọi cẩn trọng trong sử dụng AI

Ông Lees nhấn mạnh các nhiếp ảnh gia động vật hoang dã thường bị ám ảnh với việc có được những bức ảnh đẹp mắt, nhưng nếu ảnh đã qua chỉnh sửa AI không kiểm soát sẽ tạo ra vấn đề trong tương lai.

Các tổ chức khoa học công dân cũng đang cố gắng đánh giá quy mô thực tế của vấn đề. Trên iNaturalist, chỉ có khoảng 1.400 trong hơn 610 triệu hình ảnh được đánh dấu sử dụng AI, nhưng con số thực tế có thể chưa được đầy đủ nhận diện. Việc ghi nhận chính xác diện mạo và vị trí các loài giúp các nhà bảo tồn có cơ sở tốt hơn để nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu và các hiện tượng tự nhiên khác.

Tony Iwane, giám đốc hỗ trợ cộng đồng của iNaturalist và đồng tác giả bài báo trên Nature, cho biết phần lớn trường hợp chỉnh sửa không nhằm mục đích xấu, nhưng người dùng cần tỉnh táo và cẩn trọng để đảm bảo tính xác thực. Ông nói: "Trên các nền tảng như của chúng tôi, người dân thường xuyên cung cấp thông tin mà các nhà khoa học khó có thể có được ở quy mô lớn. Đó cũng là cách để cảm biến những gì đang xảy ra trên trái đất theo thời gian thực, như sự thay đổi thời gian ra hoa của cây hay chuyển dịch vị trí sinh sống của các loài do biến đổi khí hậu. Dữ liệu cần phải chính xác để chúng ta có thể thực sự hiểu và bảo vệ tự nhiên."

Những cảnh báo trên cho thấy sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo cần được cân nhắc kỹ lưỡng trong cộng đồng khoa học công dân để tránh làm sai lệch dữ liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu và bảo tồn thiên nhiên.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Ảnh chỉnh sửa AI có thể làm sai lệch dữ liệu ghi nhận phân bố loài chim và động vật.
  • Hàng trăm ảnh giả đã phát hiện trên các nền tảng khoa học công dân như iNaturalist và Macaulay Library.
  • Người dùng AI thường chỉnh sửa để làm đẹp ảnh, có thể vô tình thêm đặc điểm của các loài khác.
  • Cộng đồng khoa học công dân đóng vai trò thiết yếu trong việc theo dõi biến đổi môi trường qua ảnh chụp thực địa.
  • Cần có cảnh giác và hướng dẫn sử dụng công nghệ AI để đảm bảo độ chính xác của dữ liệu khoa học.

Đăng ký bản tin QMVN