Tiếng nói lớn hơn, quyền lực có hạn
Theo ông Blake Harden, giám đốc chính sách thương mại tại văn phòng Hội đồng Washington của Ernst & Young, kết quả bầu cử khó tác động đáng kể tới chương trình thương mại và các mức thuế quan hiện hành, bởi Quốc hội đã ủy thác rất nhiều thẩm quyền thương mại cho nhánh hành pháp. Các chuyên gia nhận định Đảng Dân chủ sẽ tập trung vào các cuộc điều tra giám sát và phiên điều trần tại các ủy ban thương mại mà họ sắp nắm quyền.
Đảng Dân chủ đã bày tỏ mong muốn bãi bỏ một số luật thương mại cũ mà ông Trump dùng để áp thuế, như Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, điều khoản gần trăm tuổi lần đầu được sử dụng để áp thuế trừng phạt lên hàng nhập khẩu từ Canada. Họ cũng có thể dùng quyền kiểm soát ngân sách các cơ quan chính phủ để đòi nhượng bộ.
Bài toán con số tại Quốc hội
Theo dự báo mới nhất của Reuters, Đảng Dân chủ có ít nhất 235 ghế tại Hạ viện, đủ để thông qua các dự luật như vậy dễ dàng hơn. Nhưng với 54 ghế tại Thượng viện, có thể thêm tối đa hai ghế tùy kết quả tại Mississippi và Alaska, họ vẫn cần phiếu của Đảng Cộng hòa để vượt ngưỡng 60 phiếu chống thủ tục trì hoãn.
Để vượt quyền phủ quyết của tổng thống còn khó hơn: cần 67 thượng nghị sĩ và 290 hạ nghị sĩ.
Dẫu vậy, với một số hãng tin như NBC ước tính Đảng Dân chủ có tới 258 ghế tại Hạ viện, bà Greta Peisch, cựu tổng cố vấn pháp lý của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ thời chính quyền Biden, cho biết một số người trong đảng đang tính tới khả năng thuyết phục đủ nghị sĩ Cộng hòa để vượt quyền phủ quyết trong một số trường hợp. Bà thừa nhận kịch bản này vẫn còn xa vời.
Kiềm chế chi phí và những phiên điều trần
Hạ nghị sĩ Richard Neal, người dự kiến trở lại ghế chủ tịch Ủy ban Thuế khóa và Ngân sách Hạ viện, cho biết Đảng Dân chủ sẽ xây dựng chương trình nghị sự đặt nhu cầu của người dân lên hàng đầu. Ông cho rằng người dân đã mệt mỏi vì phải trả giá cho cuộc chiến với Iran và các mức thuế quan đẩy giá cả lên mỗi lần đi chợ hay đổ xăng.
Ông William Reinsch, cố vấn thương mại tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định các phiên điều trần sẽ có nhiều chất liệu, từ ảnh hưởng của các tập đoàn lớn tới quyết định miễn thuế, cho đến tác động tiêu cực lên doanh nghiệp nhỏ. Tuy nhiên, Đảng Dân chủ chưa thống nhất một chương trình thương mại chủ động, và bãi bỏ toàn bộ thuế quan cũng không hẳn là mục tiêu của đảng, vốn từng ủng hộ nhiều biện pháp bảo hộ. Cựu Tổng thống Joe Biden từng giữ nguyên mọi mức thuế của ông Trump với hàng Trung Quốc và áp thêm thuế 100% với xe điện.
Trump không giảm tốc
Kết quả bầu cử được dự báo không ngăn ông Trump theo đuổi các mức thuế mới thông qua những cuộc điều tra thương mại đang diễn ra, như cuộc điều tra theo Điều 301 về tình trạng dư thừa công suất công nghiệp, có thể dẫn tới thuế mới với hàng hóa từ Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam và hơn chục đối tác lớn khác. Bà Kelly Ann Shaw, cựu cố vấn thương mại Nhà Trắng nhiệm kỳ đầu của ông Trump, cho rằng tổng thống đang trong giai đoạn xây dựng di sản.
“Tôi không nghĩ ông ấy sẽ nhấc chân khỏi chân ga.” — Kelly Ann Shaw
Tuy nhiên, khi nhiệm kỳ dần đi tới hồi kết, chưa rõ các đối tác thương mại có còn sẵn sàng nhượng bộ hay không. Bộ trưởng phụ trách thương mại với Mỹ của Canada, ông Dominic LeBlanc, cho biết kết quả bầu cử sẽ không thay đổi lập trường đàm phán của Ottawa và nước này vẫn tiếp tục các cuộc đàm phán.
