Vệ tinh quân sự Nga áp sát tàu vũ trụ thương mại, làm dấy lên câu hỏi về ranh giới chiến tranh trên quỹ đạo

Trên mặt đất, một kilômét là quãng đường có thể đi bộ trong ít phút. Trên quỹ đạo thấp, nơi các vệ tinh di chuyển với tốc độ rất cao, đó có thể là khoảng cách khiến giới quan sát phải báo động. Cosmos 2612 được ghi nhận tiến gần X36 sau khi bám theo từ cách xa hàng trăm kilômét vào đầu tháng 10. Reuters dẫn các nhà phân tích cho biết lần tiếp cận giữa tháng 10 có thể chỉ cách X36 vài trăm mét; sau đó vệ tinh Nga lùi ra khoảng 400 kilômét.

Điểm nhạy cảm nằm ở sự chủ động điều chỉnh quỹ đạo, không chỉ ở con số đo đạc. Hãng theo dõi không gian LeoLabs từng nhận định diễn biến giữa tháng 10 giống một cuộc tiếp cận có chủ đích. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cũng cảnh báo ngày 15/10 về nguy cơ một hành động gây hại đối với vệ tinh thương mại. Những nhận xét này đánh giá rủi ro chứ chưa phải bằng chứng về một cuộc tấn công đã xảy ra.

Cosmos 2612 được Slingshot Aerospace xếp công khai vào loại tàu kiểm tra, bảo dưỡng trên quỹ đạo. Một công nghệ như vậy có thể được dùng để quan sát, hỗ trợ hoạt động không gian hoặc phục vụ mục đích đối kháng.

Greg Gillinger, nhà phân tích cao cấp tại Integrity ISR, cho rằng mức độ áp sát quá gần không cần thiết cho thu thập tình báo hay gây nhiễu thông thường, vì vậy đặt giả thuyết về năng lực tấn công bằng va chạm hoặc tác động vật lý.

“Điều này trông giống một cuộc diễn tập tấn công”, Gillinger nói với Reuters. Trái lại, Thiếu tướng Michael Traut nhấn mạnh thao tác gần kề có thể nhằm kiểm tra, quan sát hoặc can thiệp, tùy trang bị mang theo. Ông cảnh báo cần chuẩn bị cho cả sự gián đoạn tạm thời lẫn nguy cơ vô hiệu hóa lâu dài, nhưng không thể suy ra ý định của Moscow chỉ từ những điểm dữ liệu chuyển động. Sự phân biệt giữa khả năng và chủ ý giúp tránh biến đánh giá an ninh thành kết luận thiếu cơ sở.

ICEYE cho biết X36 tiếp tục tạo ra sản phẩm có ích, đồng thời khẳng định mạng lưới vệ tinh radar của công ty đủ sức duy trì hoạt động khi một thành phần gặp sự cố. Công nghệ radar khẩu độ tổng hợp có thể thu thập hình ảnh trong bóng tối và qua mây, khiến các vệ tinh này có giá trị đối với giám sát thiên tai, cơ sở hạ tầng và tình hình chiến trường. Ukraine là một trong những bên sử dụng dữ liệu ICEYE.

Theo Gillinger và công ty theo dõi COMSPOC, hai vệ tinh Nga cùng nhóm đang tiến đến vị trí thuận lợi để tiếp cận đường bay của X37. Điều đó chưa đồng nghĩa một cuộc gặp gần chắc chắn sẽ xảy ra. Sự bất định buộc nhà vận hành phải liên tục theo dõi, tính toán khả năng cơ động và cân nhắc giữa tránh rủi ro với duy trì nhiệm vụ. Mỗi lần đổi quỹ đạo đều tiêu tốn nguồn lực hữu hạn của một thiết bị được thiết kế vận hành trong nhiều năm.

Vụ việc cho thấy đường phân cách giữa dân sự và quân sự trong không gian ngày càng khó nhận diện. Vệ tinh do doanh nghiệp khai thác có thể phục vụ nông nghiệp, cứu trợ, thông tin liên lạc và đồng thời hỗ trợ một quốc gia đang chiến tranh. Nga trước đó nhiều lần nói các hệ thống thương mại phương Tây giúp Ukraine có thể bị xem là mục tiêu trả đũa, trong khi các nước phương Tây cảnh báo về những hoạt động áp sát trên quỹ đạo.

Một cuộc va chạm có chủ ý hoặc ngoài ý muốn không chỉ đe dọa hai vệ tinh: mảnh vỡ có thể tạo nguy cơ cho những tàu khác và kéo dài tổn thất. Vì thế, nhu cầu cấp bách không dừng ở năng lực phát hiện vật thể. Minh bạch dữ liệu theo dõi, kênh liên lạc để tránh hiểu lầm, quy tắc thông báo khi tiếp cận và khả năng phục hồi của mạng vệ tinh đều quan trọng. Không gian đang trở thành nơi sức mạnh quân sự phải cùng tồn tại với trách nhiệm gìn giữ môi trường hoạt động chung.