Ở lại giữa “vùng tiêu diệt”
Rạng sáng ngày 10/9, từ ban công nhà mình, anh Nabil chứng kiến dòng người sơ tán đi qua, chỉ vài giờ trước khi lực lượng Houthi tiến vào Mocha. Người lao động làm công nhật ngoài 40 tuổi này quyết định không đi theo; anh vẫn sống ở làng Yakhtul phía bắc thành phố cùng họ hàng, không ai rời nhà.
Sơ tán là sự nhục nhã và cảnh không nhà. Tôi không làm gì sai, nên chẳng có gì phải sợ, và tôi không thuộc về phe nào.
Không ai biết chính xác còn bao nhiêu người ở Mocha; theo điều tra dân số gần nhất năm 2004, thành phố có 62.500 cư dân. Chính phủ đã tuyên bố Mocha là khu quân sự và cáo buộc Houthi ép dân tuần hành ủng hộ hoặc gia nhập hàng ngũ. Những người dân trò chuyện với Al Jazeera không mô tả các cuộc tuần hành bị ép buộc, nhưng một người giấu tên cho biết ba người hàng xóm của anh đã được Houthi tuyển mộ, trang bị vũ khí và đưa ra tiền tuyến.
Từ nơi trú ẩn thành chiến trường
Cảng Mocha nằm cách eo biển Bab al-Mandeb khoảng 75 km về phía bắc. Sau khi lực lượng thân chính phủ giành lại thành phố năm 2017, nơi đây trở thành chốn nương náu cho người chạy khỏi vùng Houthi kiểm soát. Đầu tháng 9, giao tranh lan xuống bờ biển, các gia đình lại tháo chạy về Aden, Taiz và Lahij.
Tối 10/9, chính phủ tuyên bố Mocha và vùng phụ cận là “vùng tiêu diệt”, các cuộc tấn công bắt đầu từ hôm sau. Theo dược sĩ Fuad, 27 tuổi, chính phủ mở lại con đường cũ al-Barh để dân rời đi, nhưng có người thoát được, có người bị Houthi ngăn lại, có người ở nhà vì sợ cảnh tha hương.
“Vùng tiêu diệt là để tiêu diệt dân quân, không phải dân thường.” – Abdulbaset al-Bahr
Đại tá al-Bahr, phó chỉ huy công tác chính trị của bộ chỉ huy quân sự Taiz, nói tuyên bố chỉ yêu cầu dân ở trong nhà và tránh xa doanh trại, vị trí của Houthi. Thế nhưng rạng sáng 22/9, một ngôi nhà ở Mocha trúng bom khiến sáu người trong một gia đình thiệt mạng. Truyền thông Houthi đổ lỗi cho không kích của Saudi Arabia, nước này chưa bình luận. Giám đốc khu Mocha do chính phủ bổ nhiệm, ông Sultan Mahmoud, nói không có tuyến đường nào hoàn toàn an toàn và cáo buộc Houthi nhắm vào dân thường.
Cuộc sống bị bóp nghẹt
Những người ở lại mô tả cuộc sống thường nhật ngày càng ngột ngạt:
- Lực lượng Houthi áp đặt giờ giới nghiêm ban đêm trong thành phố.
- Một bình khí đốt nấu ăn tăng giá hơn gấp đôi lên khoảng 20.000 rial (13 USD); bao bột mì 50 kg tăng thêm 8.000 rial.
- Mất điện ngày càng thường xuyên; một ngày công chỉ đủ trả tiền xăng và bữa trưa.
- Trường học gần như vắng bóng học sinh vì phụ huynh sợ pháo kích và sợ con bị đưa ra tiền tuyến.
- Một chuyến xe tới Taiz gần đó tốn tới 200.000 rial (128 USD), vượt quá khả năng của nhiều gia đình.
Tôi là giáo viên. Tôi chẳng liên quan gì tới chính trị.
Y tế sụp đổ, viện trợ không tới
Hôm Houthi tiến vào thành phố, tổ chức Bác sĩ Không biên giới (MSF) cho biết gần như mọi cơ sở y tế đã ngừng hoạt động, trừ Bệnh viện Đa khoa Mocha với khoảng 30 nhân viên y tế ở lại. Người dân nói tình hình nay còn tệ hơn: bác sĩ do các tổ chức trả lương đã nghỉ vì không có lương, bệnh viện bị phong tỏa an ninh và một số thiết bị bị chuyển về Sanaa. Ông Najib al-Saadi, người đứng đầu đơn vị quản lý trại tị nạn của chính phủ, nói không thể tiếp cận người cần giúp và cáo buộc Houthi cản trở hoạt động nhân đạo; Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế từ chối bình luận.
Bà Umm Khaled, ngoài 60 tuổi, có chồng tàn tật nằm liệt giường, chưa bao giờ nghĩ tới việc rời đi. Con trai bà, từng nuôi gia đình bằng nghề đánh cá, đã gia nhập lực lượng thân chính phủ với mức lương 1.000 riyal Saudi mỗi tháng và rút đi khi Houthi tiến vào, để lại vợ và hai con cho bà chăm sóc. Cửa hàng tạp hóa không còn cho nợ; cả nhà sống nhờ một bao bột mì được phát trước đó và sự sẻ chia của hàng xóm. Còn anh Nabil vẫn quyết không rời Yakhtul, bởi không có tiền và sợ nhà bị cướp.
Người này mang tới một con cá, người kia mang một hũ sữa chua, phần còn lại trông vào Thượng đế.

















