Lằn ranh 60% và yêu cầu về hành động cụ thể
Trong cuộc phỏng vấn với Reuters tại Alaska, JD Vance nhấn mạnh rằng Washington không muốn đổi những lời hứa chung chung lấy một thỏa thuận hòa bình. Theo ông, nếu Iran muốn chứng minh không theo đuổi vũ khí hạt nhân, Tehran phải tạo ra thay đổi có thể quan sát được đối với năng lực làm giàu uranium. Mốc 60% được Vance nêu trực tiếp vì mức này vượt rất xa ngưỡng sử dụng phổ biến cho điện hạt nhân và đã trở thành biểu tượng của khoảng cách giữa hai bên.
Quan điểm của Vance phản ánh một vấn đề tồn tại nhiều năm trong hồ sơ hạt nhân Iran: thỏa thuận chỉ có giá trị khi đi kèm giới hạn kỹ thuật, dữ liệu kiểm chứng và quyền tiếp cận đủ để cộng đồng quốc tế xác nhận. Các báo cáo của IAEA trước chiến tranh từng ghi nhận Iran sản xuất và tích trữ uranium làm giàu tới 60% U-235, đồng thời mở rộng năng lực ly tâm. Sau các đợt tấn công vào cơ sở hạt nhân và sự gián đoạn hoạt động thanh sát, câu hỏi về cách kiểm chứng một thỏa thuận mới càng khó hơn.
“Chúng tôi sẽ không đổi lời nói lấy hành động.” — JD Vance
Ngoại giao vẫn mở, nhưng quyền quyết định ở Tehran là ẩn số
Vance cho biết Mỹ đang trao đổi với Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araqchi. Tuy nhiên, ông thừa nhận Washington chưa hiểu đầy đủ cơ chế ra quyết định của Iran sau khi chiến tranh làm thay đổi cấu trúc lãnh đạo.
Chính sự không chắc chắn này có thể khiến một thỏa thuận ngoại giao dù đạt được ở bàn đàm phán vẫn phải vượt qua thêm một bài kiểm tra: ai có đủ thẩm quyền bảo đảm nó được thực thi.
Iran phản bác cách mô tả đó. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei nói phía Mỹ biết rõ đối tác của mình là ai và cho rằng khó khăn thực sự nằm ở những thông điệp thiếu nhất quán từ Washington. Sự khác biệt trong cách hai bên nhìn nhận quy trình ra quyết định cho thấy khủng hoảng niềm tin vẫn sâu sắc: Mỹ đòi cam kết có thể kiểm chứng, trong khi Iran muốn bảo đảm rằng nhượng bộ của mình sẽ nhận lại các bước đi tương xứng.
Eo biển Hormuz biến hồ sơ hạt nhân thành bài toán kinh tế toàn cầu
Các đề xuất được trao đổi gần đây không chỉ xoay quanh hạt nhân. Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược nối Vịnh Ba Tư với thị trường thế giới, đã trở thành một phần của mặc cả. Reuters đưa tin Iran gắn việc mở lại tuyến hàng hải với một số điều kiện trong thỏa thuận tạm thời, còn Mỹ muốn tự do lưu thông được khôi phục mà không phải đánh đổi bằng một thỏa hiệp hạt nhân mơ hồ. Vì vậy, mỗi bước tiến hoặc đổ vỡ trong đàm phán có thể truyền ngay sang giá dầu, phí bảo hiểm tàu biển và kỳ vọng lạm phát.
Vance nói lực lượng Iran vẫn có thể tấn công tàu thương mại theo từng thời điểm, nhưng khó có khả năng ngăn chặn hoàn toàn dòng năng lượng đi qua khu vực. Dù vậy, thị trường không cần một sự phong tỏa tuyệt đối mới phản ứng. Chỉ cần nguy cơ gián đoạn tăng lên, chi phí vận tải và năng lượng đã có thể leo thang, gây sức ép lên người tiêu dùng từ châu Á tới châu Âu và Mỹ.
Sức ép chiến tranh đi thẳng vào chính trị nội bộ Mỹ
Cuộc chiến, theo Reuters, đang tiêu tốn khoảng 3 tỷ USD mỗi tháng và trở thành chủ đề nhạy cảm khi Mỹ bước vào giai đoạn quyết định trước bầu cử giữa kỳ. Giá năng lượng cao khiến Tổng thống Donald Trump và các ứng viên Cộng hòa phải giải thích vì sao một chiến dịch quân sự kéo dài vẫn cần thiết, trong khi Vance - người từng hoài nghi các cuộc can dự quân sự ở nước ngoài - lại trở thành một trong những gương mặt đàm phán chính.
Tại Alaska, Vance vận động cho Thượng nghị sĩ Dan Sullivan và dành phần lớn bài phát biểu cho câu chuyện chi phí sinh hoạt. Điều đó cho thấy hồ sơ Iran không còn là một vấn đề đối ngoại tách biệt. Từ giá xăng, vận tải hàng hóa đến tâm lý cử tri, các hệ quả của chiến tranh đã bước vào đời sống chính trị Mỹ. Một thỏa thuận hạt nhân vì vậy sẽ được đánh giá không chỉ bằng số máy ly tâm hay mức làm giàu, mà còn bằng khả năng hạ nhiệt chiến sự và giảm chi phí mà xã hội phải gánh chịu.

















