Từ bản án năm 2013 đến quyết định của tổng thống
Nidal Hasan, cựu bác sĩ tâm thần của Lục quân Mỹ, bị kết án năm 2013 về hàng chục tội danh giết người có chủ ý và âm mưu giết người liên quan vụ xả súng tại Fort Hood ngày 5/11/2009. Vụ tấn công làm 12 quân nhân đang tại ngũ và một quân nhân đã nghỉ hưu thiệt mạng, cùng 32 người khác bị thương. Hasan bị cảnh sát bắn và bị liệt một phần trong quá trình bắt giữ.
Theo luật quân sự Mỹ, án tử hình do tòa án quân sự tuyên không thể được thi hành nếu chưa có sự phê chuẩn của tổng thống. Reuters cho biết Trump đã chấp thuận việc thi hành án bằng đội xử bắn theo đề xuất của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth. Đây là bước pháp lý đặc biệt quan trọng vì quân đội Mỹ gần như không thực hiện tử hình trong nhiều thập niên, dù một số bản án tử hình vẫn tồn tại trong hệ thống quân pháp.
Một vụ án khép lại về tội danh nhưng vẫn còn nhiều tầng pháp lý
Hasan không phủ nhận việc mình thực hiện vụ nổ súng và từng mô tả hành động đó như sự trả đũa cho các cuộc chiến của Mỹ tại các quốc gia Hồi giáo. Tuy nhiên, động cơ mà bị cáo tự nêu không làm thay đổi bản chất của bản án đã được tòa quân sự tuyên.
Bồi thẩm đoàn quân sự bỏ phiếu nhất trí cho mức án tử hình vào tháng 8/2013, và các cấp phúc thẩm quân sự sau đó tiếp tục xem xét vụ án trong nhiều năm.
Việc tổng thống phê chuẩn án tử hình không nhất thiết đồng nghĩa cuộc hành quyết sẽ diễn ra ngay lập tức. Bộ trưởng Lục quân còn phải xác định thời gian và địa điểm, trong khi những tranh luận pháp lý cuối cùng về thủ tục, phương thức và quyền khiếu kiện có thể tiếp tục phát sinh. Điều này phản ánh sự khác biệt giữa một quyết định chính trị-pháp lý cấp cao và khâu thi hành án cụ thể trong hệ thống tư pháp quân sự.
Xử bắn trở lại trong tranh luận rộng hơn về án tử hình ở Mỹ
Chính quyền Trump gần đây đã mở rộng các phương thức có thể được sử dụng trong những vụ tử hình liên bang nghiêm trọng, bổ sung xử bắn, điện giật và khí độc bên cạnh tiêm thuốc. Một lý do được nêu là nguồn thuốc dùng cho tiêm tử hình ngày càng khó tiếp cận, trong khi phương thức này cũng từng gặp sự cố kỹ thuật tại một số bang.
Death Penalty Information Center cho biết quân đội Mỹ chưa thi hành án tử hình kể từ năm 1961, khi binh nhì John A. Bennett bị treo cổ. Reuters dẫn dữ liệu của tổ chức này cho biết vụ xử bắn quân sự được biết đến gần nhất diễn ra năm 1945. Nếu Hasan bị xử bắn, sự kiện vì vậy sẽ mang tính lịch sử không chỉ vì khoảng cách thời gian mà còn vì phương thức được lựa chọn.
“Ngày phán xét của Hasan cuối cùng đã đến.” Sean Parnell.
Giữa công lý cho nạn nhân và tranh luận về quyền lực trừng phạt của nhà nước
Đối với gia đình những người thiệt mạng và những người sống sót, quyết định mới có thể được nhìn như một bước tiến tới kết thúc một vụ án kéo dài gần hai thập niên. Nhưng các tổ chức phản đối án tử hình coi việc khôi phục một phương thức hành quyết hiếm dùng là dấu hiệu đáng lo ngại về quyền lực trừng phạt của nhà nước. Death Penalty Action đã công khai chỉ trích quyết định của Trump sau thông báo của Lầu Năm Góc.
Vụ Hasan vì thế không còn chỉ là câu chuyện về một tội ác đã được xét xử. Nó trở thành phép thử đối với cách Mỹ cân bằng ba mục tiêu khó dung hòa: bảo đảm bản án của tòa quân sự được thực thi, tôn trọng đầy đủ quyền tố tụng của người bị kết án và trả lời câu hỏi xã hội rộng hơn về việc nhà nước có nên duy trì hình phạt tử hình hay không. Dù quan điểm mỗi bên khác nhau, điều không thay đổi là ký ức về 13 người đã thiệt mạng vẫn là trung tâm đạo đức của toàn bộ vụ việc.

















