Liên minh dựa trên lợi ích hơn là những đường ranh cũ
Ngày 7/8/2026, Saudi Arabia, Türkiye và Pakistan ký thỏa thuận phòng thủ chung tại Mecca, quy định cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được coi là tấn công cả ba. Tuyên bố chính thức nêu mục tiêu răn đe, phối hợp quốc phòng và ổn định khu vực. Việc ba nước có những truyền thống đối ngoại khác nhau cùng tham gia một cam kết cho thấy cảm giác bất an có thể thúc đẩy hợp tác mạnh hơn các bất đồng từng tồn tại.
Tuy nhiên, một hiệp ước không tự động biến thành lực lượng tác chiến chung. Các bên còn phải xác định cơ chế tham vấn, chỉ huy, chia sẻ thông tin và giới hạn nghĩa vụ khi khủng hoảng xảy ra. Theo Reuters, cuộc họp tại Riyadh ngày 5/10 được lên kế hoạch để bàn cách vận hành thỏa thuận trong bối cảnh giao tranh ở Yemen gia tăng.
Vùng Vịnh và Biển Đỏ: huyết mạch của kinh tế toàn cầu
Trong cuộc đối đầu liên quan đến Iran, Eo biển Hormuz trở thành nơi thể hiện rõ tính dễ tổn thương của thị trường quốc tế. Các báo cáo theo dõi tàu cho thấy lượng dầu xuất khẩu của khu vực đã phục hồi đáng kể vào cuối tháng 9, nhưng những vụ tấn công tàu mới lập tức đặt câu hỏi về khả năng duy trì nhịp vận chuyển. Một con tàu qua được eo biển chưa đồng nghĩa tuyến đường đã an toàn.
Ở đầu kia bán đảo Ả Rập, Bab al-Mandab nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương cũng chịu tác động của chiến sự Yemen. Người dân các quốc gia cách rất xa Trung Đông vẫn có thể trả thêm tiền cho nhiên liệu, thực phẩm và vận tải khi phí bảo hiểm, chi phí hộ tống và rủi ro giao hàng cùng tăng. Vì vậy, an toàn hàng hải là một lợi ích công cộng quốc tế, chứ không chỉ là vấn đề của các nước xuất khẩu dầu.
Các cuộc chiến nối liền từ châu Âu đến Nam Á
Ukraine đã tìm cách chia sẻ kinh nghiệm chống máy bay không người lái với các nước Vùng Vịnh, nơi hạ tầng năng lượng phải đối phó những cuộc tấn công đường không. Đồng thời, quan hệ giữa Nga và Iran khiến các quyết định ở một chiến trường có thể ảnh hưởng phép tính tại chiến trường khác.
Công nghệ tác chiến, thông tin tình báo và chuỗi cung ứng quốc phòng đi qua ranh giới khu vực nhanh hơn những bản đồ chính trị truyền thống.
Ở Nam Á, Pakistan tham gia hiệp ước với Saudi Arabia và Türkiye trong khi vẫn duy trì kênh trao đổi với Iran. Ấn Độ tăng quan hệ với Israel nhưng đồng thời bảo vệ nhu cầu năng lượng và những kết nối lâu đời khác. Tại Đông Phi, cạnh tranh cảng biển và an ninh Biển Đỏ đưa Sudan, Somalia và Ethiopia vào những phép tính mới của các cường quốc Trung Đông. Không phải mọi cuộc xung đột đều có một nguyên nhân chung, song chúng ngày càng tác động lẫn nhau.
Đối tác không đồng nghĩa với đồng thuận
Các nước Vùng Vịnh có thể tăng hợp tác an ninh với Mỹ mà vẫn duy trì quan hệ thương mại sâu rộng với Trung Quốc. UAE phát triển quan hệ với Israel trong khuôn khổ các thỏa thuận bình thường hóa, nhưng đồng thời phải cân nhắc dư luận trong nước và biến động của chiến tranh. Türkiye là thành viên NATO, song theo đuổi lợi ích riêng tại Syria, Địa Trung Hải và nhiều khu vực lân cận.
Những mối quan hệ ấy không phù hợp với cách chia thế giới thành hai khối cố định. Liên minh trong một lĩnh vực có thể đi cùng cạnh tranh ở lĩnh vực khác; hợp tác quân sự không xóa các tranh chấp chính trị. Đó là lý do giới quan sát cần phân biệt tuyên bố chính thức, thỏa thuận đã ký với khả năng thực thi thực tế, đồng thời tách đánh giá của chuyên gia khỏi sự kiện được xác nhận.
Thách thức lớn nhất là ngăn xung đột lan truyền
Bất ổn hiện nay đặt ra một nghịch lý: sự đan xen lợi ích có thể khuyến khích kiềm chế vì mỗi nước đều có điều cần mất, nhưng cũng làm tăng nguy cơ khủng hoảng dây chuyền. Một vụ đánh vào tàu chở dầu, tuyến ống hoặc căn cứ quân sự có thể dẫn đến đáp trả ở địa bàn khác, sau đó lan sang ngoại giao, tài chính và đời sống dân thường.
Lối thoát lâu dài đòi hỏi nhiều hơn ưu thế quân sự: cần đường dây giảm căng thẳng, quy tắc bảo vệ hàng hải và dân thường, cùng cơ chế đối thoại không loại trừ những đối thủ khó chịu nhất. Đối với người dân Trung Đông, thước đo trật tự mới không phải số lượng hiệp ước được ký mà là liệu họ có được sống an toàn, học hành, làm việc và đi lại mà không phải sợ một cuộc chiến khác hay không.















