Một bí ẩn thống kê
Số liệu của Bộ Thương mại phơi bày một bất thường khó bỏ qua. Nhập khẩu đậu tương của Ấn Độ tăng vọt lên mức kỷ lục 909.606 tấn trong giai đoạn tháng 1 đến tháng 7/2026, từ chỉ 1.996 tấn một năm trước. Trong đó, 380.868 tấn được khai báo đến từ Niger, quốc gia năm trước không xuất khẩu hạt đậu tương nào sang Ấn Độ.
Vấn đề là Niger không được biết đến như một nước trồng đậu tương. Các đánh giá trong ngành ép đậu tương châu Phi ước tính sản lượng hằng năm của nước này dưới 100 tấn. Trái lại, nước láng giềng Nigeria là nhà sản xuất và xuất khẩu loại hạt có dầu này hàng đầu châu lục.
Hải quan vào cuộc
Ban đầu, hải quan Ấn Độ đã thông quan các lô hàng sau khi nhà nhập khẩu xuất trình đủ giấy tờ, gồm giấy chứng nhận xuất xứ và giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật do Niger cấp. Tuy nhiên, trong các thông báo gửi nhà nhập khẩu cuối tháng trước, cơ quan chức năng đặt dấu hỏi về độ tin cậy của khối lượng hàng.
“Có vẻ như lượng nhập khẩu vượt quá mức sản xuất và năng lực xuất khẩu thông thường của Niger.” — Cục Hải quan Ấn Độ
Giới chức hiện yêu cầu nhà nhập khẩu chứng minh lô hàng đủ điều kiện miễn thuế, kể cả chi tiết vận chuyển nội địa và giấy phép quá cảnh đối với hàng đi từ Niger không giáp biển qua các cảng ở Nigeria. Nếu bị xác định ghi nhãn sai, nhà nhập khẩu sẽ phải nộp đủ mức thuế 45%.
Nhà nhập khẩu bị kẹt ở giữa
Các doanh nghiệp mua hàng Ấn Độ nói họ hành động thiện chí. Theo Reuters, các nhà nhập khẩu đã đề nghị nhà cung cấp nước ngoài cung cấp thêm hồ sơ mà hải quan yêu cầu. Tình huống này đặt ra nhiều khó khăn thực tế:
- Nhà nhập khẩu cho biết họ dựa vào giấy tờ và cam kết của nhà cung cấp, không thể tự xác minh cây trồng ở đâu.
- Việc mua đậu tương khai báo xuất xứ Niger đã dừng lại kể từ khi có thông báo, theo một nhà xuất khẩu có trụ sở tại Dubai.
- Những lô đã cập cảng hoặc đang vận chuyển có thể bị mắc kẹt, vì cả nhà nhập khẩu lẫn nhà xuất khẩu đều không muốn trả mức thuế 45%.
“Chúng tôi không thể đích thân sang châu Phi để tự xác minh xuất xứ.” — Một nhà nhập khẩu Ấn Độ
Tranh chấp có thể kéo dài nhiều tháng, khiến hàng hóa và vốn bị chôn chân trong lúc nhà chức trách xem xét hồ sơ.
Vì sao Ấn Độ cần nhập khẩu
Làn sóng nhập khẩu phản ánh một sự thiếu hụt thực sự. Sản lượng đậu tương trong nước của Ấn Độ bị ảnh hưởng bởi khô hạn sau trận lũ năm ngoái, buộc các nhà chế biến tìm nguồn hàng nước ngoài để duy trì hoạt động nhà máy ép và đáp ứng nhu cầu khô dầu đậu tương cùng dầu ăn.
Nếu các lô hàng gắn nhãn xuất xứ Niger bị hạn chế, giới phân tích cho rằng những nước Tây Phi khác như Togo và Benin có thể mở rộng xuất khẩu sang Ấn Độ qua kênh chính thức, dù chi phí với người mua Ấn Độ có thể cao hơn.
Bảo vệ mục đích của ưu đãi thương mại
Quyền tiếp cận miễn thuế dành cho các nước kém phát triển nhất nhằm giúp một số nền kinh tế nghèo nhất thế giới có thu nhập từ thương mại. Khi hàng hóa từ nơi khác được trung chuyển qua hoặc gắn nhãn là đến từ những nước này, lợi ích bị chuyển hướng và chính phủ thất thu. Vụ việc cho thấy vì sao quy tắc xuất xứ chặt chẽ và hệ thống kiểm chứng hiệu quả là điều thiết yếu để các ưu đãi phục vụ đúng mục đích.
















