Thỏa hiệp vào phút chót
Sáng 8/10, tấm biển trên tòa nhà lãnh sự quán Anh ở Đông Jerusalem đã được tháo xuống. Thế nhưng thay vì đóng cửa hoàn toàn như Israel yêu cầu, cơ quan này sẽ tiếp tục hoạt động dưới tên gọi mới “Phái bộ Vương quốc Anh” với quy mô thu hẹp. Anh và Israel cùng công bố thỏa hiệp đúng vào ngày hết hạn, khép lại thời hạn 30 ngày mà Israel đưa ra hôm 8/9.
Nằm tại khu Sheikh Jarrah, lãnh sự quán phụ trách quan hệ của Anh với người Palestine ở Jerusalem, Bờ Tây bị chiếm đóng và Dải Gaza, đồng thời cung cấp dịch vụ lãnh sự cho người Palestine. Cơ quan này được công nhận bên cạnh Chính quyền Palestine, tách biệt với Đại sứ quán Anh tại Israel đặt ở Tel Aviv.
Từ lệnh cấm thương mại đến đòn trả đũa
Ngày 8/9, Ngoại trưởng Anh Ed Miliband công bố lệnh cấm nhập khẩu mọi hàng hóa sản xuất tại các khu định cư Israel ở Bờ Tây, đồng thời cấm doanh nghiệp Anh cung cấp dịch vụ cho các khu định cư, từ tài chính, xây dựng, hạ tầng đến bất động sản và quảng cáo. Lệnh cấm sẽ có hiệu lực trong vòng sáu đến chín tháng. Pháp và Canada cũng tuyên bố các biện pháp tương tự.
Phản ứng của Israel đến ngay lập tức. Ngoại trưởng Gideon Saar tuyên bố đóng cửa lãnh sự quán Anh, trục xuất đại diện Anh khỏi Trung tâm Phối hợp Dân sự - Quân sự ở Kiryat Gat giám sát lệnh ngừng bắn tại Gaza, chấm dứt chương trình huấn luyện của Anh cho lực lượng an ninh Chính quyền Palestine và cấm 12 công dân Anh, phần lớn là nghị sĩ, nhập cảnh. Ông Miliband gọi quyết định đóng cửa lãnh sự quán là đáng tiếc và gây tổn hại.
“Đây là một tính toán sai lầm nghiêm trọng, một quyết định sẽ đứng về phía sai của lịch sử.” — Isaac Herzog
“Nước Anh phải đại diện cho một điều gì đó”
Lệnh cấm đánh dấu bước chuyển rõ rệt trong chính sách của London dưới thời Thủ tướng Andy Burnham, người kế nhiệm ông Keir Starmer hồi tháng 7. Ông Starmer đã công nhận nhà nước Palestine vào năm 2025 nhưng chưa đi tới các biện pháp trừng phạt thương mại. Ông Burnham bảo vệ thời điểm ra quyết định, cho rằng cần hành động trước khi gói thầu xây dựng 1.200 căn nhà thuộc dự án định cư E1 kết thúc, trước cuộc bầu cử Israel ngày 27/10.
Dự án E1, gần Jerusalem, bị nhiều nước lo ngại vì sẽ chia cắt vùng đất mà người Palestine mong muốn cho một nhà nước tương lai. Đáng chú ý, dù Pháp cùng Anh công bố trừng phạt và cũng có lãnh sự quán tại Jerusalem, Israel chưa có hành động nào nhằm vào Paris. Canada, quốc gia thứ ba tham gia, không có lãnh sự quán tại thành phố này.
“Trong một thế giới khó khăn và nguy hiểm này, nước Anh phải đại diện cho một điều gì đó.” — Andy Burnham
Những cơ quan ngoại giao đặc biệt ở Thành phố Thánh
Theo Thư viện Quốc gia Israel, lãnh sự quán Anh đã có mặt tại Jerusalem từ khoảng năm 1839, khi khu vực này còn thuộc Đế chế Ottoman và rất lâu trước khi Nhà nước Israel ra đời năm 1948. Giống phần lớn các quốc gia, Anh đặt đại sứ quán tại Tel Aviv, dù Văn phòng Thủ tướng, Phủ Tổng thống và Quốc hội Israel đều ở Jerusalem.
Ngoài Anh, Thổ Nhĩ Kỳ và một số nước phương Tây như Pháp, Bỉ, Hy Lạp, Italy, Tây Ban Nha và Thụy Điển cũng duy trì mô hình lãnh sự quán tương tự. Mỹ, đồng minh thân cận nhất của Israel, đã chuyển đại sứ quán từ Tel Aviv về Jerusalem và sáp nhập với lãnh sự quán tại đây năm 2018, dưới nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump. Theo một đạo luật của Quốc hội, việc chuyển đại sứ quán lẽ ra phải hoàn tất từ năm 1999, nhưng các đời tổng thống trước liên tục trì hoãn vì lý do an ninh quốc gia, nhằm tránh làm tiêu tan cơ hội hòa bình giữa Israel và Palestine.

















