Mùa thu hoạch giữa sa mạc
Tại huyện Maigaiti thuộc châu Kashgar, nơi cát chiếm tới 90% diện tích, một trang trại đang kéo lên từ ao nuôi 250 đến 300 kg tôm càng nước ngọt mỗi ngày, đúng lúc Trung Quốc bước vào kỳ nghỉ “tuần lễ vàng” dịp Quốc khánh. Có nguồn gốc từ các con sông và suối của Australia, loài tôm cao cấp này nay được nuôi ở một trong những góc xa xôi, khô cằn nhất Trung Quốc.
Dự án là một phần nỗ lực rộng lớn của chính phủ nhằm phát triển nuôi trồng thủy sản trên đất mặn – kiềm và thủy sản nội địa, đa dạng hóa nguồn cung thực phẩm và tận dụng đất, nước bị bỏ hoang. Nhờ đó, những loại thủy sản từng hiếm hoi ở tây nam Tân Cương đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên bàn ăn của người dân địa phương.
Từ những hố đất mặn bị bỏ hoang
Ông Ngô Chí Quân, người cùng anh trai điều hành trang trại, cho biết đây là năm thứ tư ông thử nuôi tôm càng theo chương trình chuyển giao công nghệ “Tôm miền Đông chuyển sang miền Tây”, mang bí quyết từ Nhật Chiếu, trung tâm nuôi trồng thủy sản biển hiện đại ở tỉnh Sơn Đông.
Ban đầu, một cán bộ được cử sang hỗ trợ Tân Cương nhận thấy có rất nhiều hố đất mặn – kiềm bị bỏ hoang và làm thử nghiệm xem có tận dụng được không. Khi họ giữ được tôm sống, chúng tôi bắt đầu học cách làm.
Hệ thống nuôi tuần hoàn, nhà kính và kỹ thuật điều chỉnh nước mặn – kiềm đã giúp việc nuôi tôm, cá trở nên khả thi ở những vùng khô hạn từng bị xem là bất khả.
Năm nay, ông Ngô thả 400.000 con giống và dự kiến sản lượng gần 8 tấn, chủ yếu bán trong châu Kashgar, một phần nhỏ chuyển tới Trịnh Châu và Thượng Hải. Ông cho rằng khách hàng sành ăn sẵn sàng trả giá cao hơn vì Tân Cương ít công nghiệp và nguồn nước tương đối sạch.
Những thách thức trên đất khô
Dù có lợi thế riêng, nghề nuôi tôm giữa sa mạc không hề dễ dàng:
- Chênh lệch nhiệt độ ngày đêm rất lớn ảnh hưởng tới môi trường ao nuôi.
- Nguồn nước hơi kiềm đòi hỏi kỹ thuật điều chỉnh liên tục.
- Chuỗi hậu cần dài và tốn kém, riêng chi phí vận chuyển thức ăn tăng thêm 1.000 đến 2.000 nhân dân tệ mỗi tấn.
- Sức tiêu dùng yếu của Trung Quốc trong vài năm qua làm giảm đầu ra.
Năm nay nhu cầu còn yếu hơn năm ngoái, vì cả ngành đều khó khăn và tiêu dùng trì trệ.
Ông kể khi lứa tôm lớn đầu tiên được thu hoạch năm 2023, 2 tấn đã bán hết chỉ trong ba ngày nghỉ Tết Trung thu. Nhưng hai năm tiếp theo, việc tiêu thụ không còn sôi động như vậy.
Một mắt xích trong chiến lược an ninh lương thực
Theo ban tuyên truyền châu Kashgar, diện tích nuôi trồng thủy sản toàn châu nay đạt 1.733 ha, tổng sản lượng 13.600 tấn, trị giá 208 triệu nhân dân tệ. Tân Cương thời gian qua cũng nuôi nhiều loài khác như tôm hùm đất, cua lông, cá hồi vân. Kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc đề ra mục tiêu “thúc đẩy vững chắc việc sử dụng tổng hợp đất mặn – kiềm” và phát triển nuôi thủy sản trên loại đất này ở các vùng phù hợp phía tây.
Theo nhà nghiên cứu Trương Gia Tùng thuộc Viện Khoa học Thủy sản Trung Quốc, Tân Cương chiếm một phần ba diện tích đất mặn – kiềm cả nước. Ông cho rằng nuôi thủy sản giúp hấp thụ sinh học muối và kiềm trong đất, mở đường cho trồng trọt và chăn nuôi sau này, đồng thời biến đất cằn thành cơ sở sản xuất đạm chất lượng cao. Về lâu dài, sản phẩm có thể theo tuyến đường sắt Trung Quốc – châu Âu tới các nước không giáp biển ở Trung Á.

















