Giới thiệu dự án và quy mô đầu tư

Trên diện tích 1.620 hécta (tương đương 4.000 mẫu Anh) phía bắc thủ đô Manila, Philippines đang phối hợp cùng Mỹ để xây dựng trung tâm công nghệ cao dành cho trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và khoáng sản quan trọng. Dự án nằm trong khuôn khổ chương trình Pax Silica, do Mỹ hậu thuẫn và được thiết kế như một cửa ngõ toàn cầu về công nghệ chiến lược.

Cơ quan quản lý Bases Conversion and Development Authority (BCDA), chịu trách nhiệm phát triển các khu vực từ căn cứ quân sự cũ của Mỹ, cho biết dự án đặt tại New Clark City, tỉnh Tarlac, cách Manila khoảng 100 km. BCDA định hướng thu hút đầu tư ban đầu 10 tỷ USD nhằm tạo ra hàng trăm nghìn việc làm và đưa trung tâm vào hoạt động trong vòng hai năm.

Mục tiêu và phạm vi dự án trong khu vực

Trung tâm Pax Silica thuộc hành lang kinh tế Luzon, dự án liên kết ba quốc gia Mỹ-Nhật-Philippines với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, dự kiến mang lại 100 tỷ USD cho khu vực. Philippines và Singapore hiện là hai thành viên Đông Nam Á duy nhất trong liên minh 13 quốc gia.

Đại diện BCDA khẳng định các thảo luận đang tiến hành giữa Manila và Washington về thỏa thuận chính thức cho trung tâm, phủ nhận các tin đồn cho rằng trung tâm sẽ vận hành theo luật pháp Mỹ dù nằm trên đất Philippines. Mỹ hướng tới việc hoàn thành ký kết trước thềm hội nghị ASEAN lần thứ 49 dự kiến diễn ra vào tháng 11 cùng với kỷ niệm 80 năm quan hệ hai nước.

Phản đối và tranh cãi từ cộng đồng địa phương

Bất chấp mục tiêu phát triển, dự án vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các nhóm dân tộc bản địa Aeta ở tỉnh Tarlac và các tổ chức xã hội dân sự. Khoảng 3.000 người thuộc cộng đồng Aeta đã tuần hành để phản đối việc bị hạn chế tiếp cận đất đai và các nguồn cung cấp thiết yếu, các vấn đề mà họ cho là có liên quan trực tiếp đến dự án.

Advertisement300 × 250

IBON Foundation, một tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận, chỉ trích rằng dự án không góp phần công nghiệp hóa quốc gia mà chỉ đưa Philippines sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn và AI do Mỹ kiểm soát, thiếu chiến lược phát triển ngành trong nước.

Cathleen De Guzman – điều phối viên Mạng lưới vì Môi trường Kalikasan – cho rằng dự án càng làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng vốn đã nảy sinh từ trước, như tranh chấp quyền sử dụng đất bản địa và nguy cơ mất môi trường sống của khoảng 20.000 người bản địa cùng 15.000 nông dân bị đe dọa phải di dời khỏi New Clark City.

Nguy cơ môi trường và tài nguyên nước

Nhóm chuyên gia môi trường cảnh báo trung tâm có thể gây áp lực lớn lên nguồn nước Sacobia, nguồn nước chính cho khu vực New Clark City, vốn đã được cảnh báo có nguy cơ cạn kiệt từ năm 2020. Ngoài ra, hoạt động khai thác khoáng sản cần thiết như niken, coban và đồng có thể gây ra rác thải kim loại nặng trên vùng dễ bị thiên tai do núi lửa Pinatubo còn hoạt động gần đó.

Chuyên gia Paulo Burro nhận định vấn đề lớn nhất của dự án là chuyển đổi đất đai và di dời cư dân, farmers và ngư dân bị ảnh hưởng. Ông nhấn mạnh cần cân nhắc kỹ lưỡng tác động kinh tế thực tế đối với những nhóm dân bị thiệt thòi này.

Jonas Marie Dumdum, nhà nghiên cứu về năng lượng và bền vững, cũng đồng tình với những lo ngại về khí thải carbon, nguồn nước và xử lý chất thải điện tử phát sinh, đồng thời kêu gọi minh bạch về nguồn năng lượng và quy trình xử lý chất thải từ dự án.

Đề xuất giải pháp và những lời kêu gọi

Một số ý kiến cho rằng dự án vẫn có thể tiến hành nếu đảm bảo sự tham gia đầy đủ và quyền lợi của các bên liên quan, đặc biệt là cộng đồng địa phương và các tổ chức bảo vệ môi trường. Sự minh bạch trong quá trình hoạch định và một đánh giá tác động môi trường nghiêm túc là rất cần thiết.

Cathleen De Guzman phủ nhận hoàn toàn Pax Silica, gọi đây là sự tấn công vào chủ quyền và tài nguyên quốc gia, là hành vi khai thác khoáng sản và nguồn năng lượng chiến lược của đất nước. Bà cũng chỉ trích quy trình tham vấn cộng đồng là hình thức, thiếu sự cam kết thực chất từ phía chính quyền.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Dự án Pax Silica dự kiến thu hút 10 tỷ USD đầu tư và tạo hàng trăm nghìn việc làm tại Philippines.
  • Cộng đồng bản địa và nông dân địa phương phản đối do nguy cơ mất đất đai và hạn chế nguồn nước.
  • Các chuyên gia cảnh báo tác động xấu đến môi trường, đặc biệt là nguồn nước và chất thải khoáng sản.
  • Pax Silica là dự án nằm trong chiến lược giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc của Mỹ.
  • Minh bạch, đánh giá tác động và đồng thuận xã hội là yếu tố then chốt để dự án có thể phát triển bền vững.

Đăng ký bản tin QMVN