Cá Tai O và tình trạng nguy cấp của loài tại Hong Kong

Cá Chinese bahaba, thường được gọi là cá Tai O, là một trong những loài croaker lớn nhất tại biển Nam Trung Quốc, với chiều dài có thể đạt tới 2 mét. Trước đây cá Tai O từng xuất hiện dày đặc gần khu vực Tai O của Hong Kong, nhưng hiện nay loài này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do đánh bắt quá mức, đặc biệt là vì bọng bơi có giá trị y học cao.

Suốt hơn 10 năm qua, cá Tai O không được ghi nhận xuất hiện lại ở vùng biển Hong Kong khiến công tác theo dõi và bảo tồn gặp nhiều khó khăn.

Ứng dụng công nghệ ADN môi trường trong phát hiện loài cá quý hiếm

Để giải quyết vấn đề này, nhóm nghiên cứu do Jack Ip Chi-ho, phó giáo sư khoa học tại Đại học Lingnan Hong Kong, cùng với Wang Junjie, giáo sư tại Đại học Sư phạm Nam Trung Quốc, đã phát triển phương pháp nhận diện ADN dựa trên trình tự bộ gen ty thể của cá Tai O. Công nghệ này có khả năng phát hiện ADN mà cá để lại trong môi trường biển, bao gồm các dấu vết như chất nhầy và phân.

Advertisement300 × 250

Điểm ưu việt của công nghệ này nằm ở khả năng phát hiện sự hiện diện của cá Tai O mà không cần bắt hay làm tổn hại đến cá thể, giúp giảm thiểu ảnh hưởng tới hệ sinh thái đáy biển và các loài không phải mục tiêu.

Phát hiện ADN cá Tai O tại vùng biển Tây Hong Kong sau khi thả cá con

Tháng 9 năm ngoái, nhóm nghiên cứu xác nhận dấu vết ADN của cá Tai O tại vùng biển Tây Hong Kong, chỉ một tháng sau khi khoảng 1.300 cá thể cá con được nuôi trong trại và thả vào cửa sông Châu Giang từ đại lục Trung Quốc. Kết quả cho thấy một số cá thể thả từ đại lục có khả năng đã di chuyển vào vùng biển Hong Kong.

Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2023, đội ngũ nghiên cứu đã thu mẫu nước biển tại 23 điểm khác nhau quanh vùng biển Tây Hong Kong, với tổng cộng 414 mẫu nước được xét nghiệm. ADN cá Tai O được phát hiện tại 4 vị trí, bao gồm Tai O, Công viên biển Sha Chau và Lung Kwu Chau, Công viên biển Tây Nam Lantau và khu vực Sunny Bay. Trong đó, vùng Tai O cho thấy tần suất và nồng độ ADN cao nhất.

Ý nghĩa của công nghệ đối với bảo tồn và quản lý nguồn lợi thủy sản

Theo Jack Ip Chi-ho, công nghệ ADN môi trường không chỉ giúp phát hiện những loài quý hiếm khó tiếp cận mà còn cung cấp công cụ hiệu quả cho các tổ chức bảo tồn trong việc đánh giá kết quả các chương trình thả cá con hồi sinh quần thể. Khả năng khảo sát diện rộng mà không cần đánh bắt trực tiếp góp phần giảm tải công việc đồng thời bảo vệ môi trường biển.

Phương pháp này đang mở ra triển vọng mới cho việc bảo tồn các loài thủy sản nguy cấp, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản chịu nhiều áp lực do khai thác quá mức ở khu vực Nam Trung Quốc.