Sudan đối mặt nguy cơ nạn đói mới khi hạn hán do El Niño giáng đòn lên đất nước tan hoang vì hơn ba năm chiến tranh

Theo dữ liệu của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), lượng mưa từ tháng 7 đến tháng 9 – đỉnh điểm mùa mưa – thấp nhất trong hơn ba thập kỷ trên toàn Sudan. Tại bang Bắc Darfur ở phía tây, lượng mưa thấp nhất kể từ năm 1984; ở bang Bắc Kordofan miền trung, thấp nhất kể từ năm 1990; còn tại bang Gedaref ở đông nam, thấp nhất kể từ năm 1991. Khô hạn đang tàn phá mùa màng và đàn gia súc khắp vùng phía nam, nơi nông nghiệp nhờ nước mưa sản xuất phần lớn lương thực của đất nước.

Hồi tháng 6, IPC cho biết 5,1 triệu người ở Sudan đang đói nghiêm trọng. Con số này từng được kỳ vọng sẽ giảm khi thu hoạch bắt đầu vào tháng 11 và 12, nhờ giao tranh tạm lắng ở một số nơi, nhưng nay được dự báo sẽ tăng. Theo ông Samuel Clendon, phụ trách chương trình của WFP tại Sudan, thêm 350.000 người sẽ rơi vào cảnh đói nghiêm trọng trước cuối năm 2026 và con số này lên tới 1,2 triệu người vào tháng 8/2027, nặng nề nhất tại Darfur và vùng Kordofan.

Ở bang Bắc Kordofan, bà Mariam Omar nhổ cỏ giữa những luống cây lẽ ra sắp được thu hoạch nhưng nay đã héo quắt trên nền đất cát khô khốc gần thị trấn Um Ruwaba. Ông Mohamed Abdelrahman, chủ khoảng 420 ha đất và là thương lái vừng cho nông dân nhỏ vay vốn, ước tính khoảng 40% diện tích trong vùng sẽ mất trắng – trong khi nhiều nông dân từng phải chạy loạn nay mới trở về chính mảnh đất khô hạn ấy. Tại chợ gia súc El Obeid, xương sườn những con bò lộ rõ dưới lớp da bụi bặm.

Ngay cả bang Gedaref – vựa lúa quan trọng vì thoát khỏi giao tranh – cũng không tránh được hạn hán.

Ông Emad Kabsoor, người điều hành các trang trại rộng 14.700 ha, cho biết dù có mưa thêm, sản lượng cũng chỉ bằng khoảng 25% năm ngoái; nhiệt độ tại Gedaref ngày 20/10 cao hơn mức trung bình lịch sử từ 7 đến 9 độ C. Đồng bảng Sudan mất giá nhanh càng đẩy lạm phát và gánh nặng đời sống lên cao.

WFP đang tập trung đưa lương thực tới 5 triệu người cần giúp đỡ nhất nhưng thừa nhận không thể tiếp cận tất cả và đã phải cắt giảm khẩu phần. Quyền Giám đốc điều hành WFP Carl Skau gọi sự sụt giảm đồng thời của viện trợ và mùa màng là “công thức cho thảm họa”. Một số con số đáng báo động:

Bà Suad Ahmed, một giáo viên nhiều lần phải rời bỏ nhà cửa, tìm tới Tawila với hy vọng có cái ăn. Trên đường đi, bà kể, nhiều người đã nhờ bà nhắn lại nếu ở đó có thức ăn và nước uống. Theo ông Adam Rojal, phát ngôn viên một tổ chức điều phối các trại tị nạn, cái đói chứ không phải chiến tranh đang trở thành nguyên nhân chính khiến người dân rời bỏ quê hương.

Chính phủ Sudan giảm nhẹ mối đe dọa: Bộ trưởng Nông nghiệp Esmat Qureshi nói vụ mùa năm nay sẽ thấp hơn nhưng “không ít hơn đáng kể so với năm ngoái”. Người đứng đầu cơ quan viện trợ nhân đạo của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF), ông Abdelrahman Ismail, cho biết họ đã nỗ lực điều phối và kêu gọi ứng phó sớm. Các cơ quan nhân đạo nhiều lần cáo buộc cả quân đội chính phủ lẫn RSF cản trở viện trợ, điều mà cả hai bên đều phủ nhận. IPC đã xác nhận các điểm nạn đói tại Sudan trong năm 2024 và 2025, trong đó có al-Fashir, nơi khoảng một phần tư triệu người bị RSF vây hãm suốt một năm rưỡi trước khi thành phố thất thủ.

Theo chuyên gia về nạn đói Alex De Waal, tình hình hiện nay “tồi tệ hơn rất nhiều” so với những năm 1980 do xung đột, trong khi ngân sách viện trợ quốc tế đã bị cắt giảm. Ông Sirajaldin al-Tahir, một nông dân ở Um Ruwaba, vẫn nhớ năm 1984 khi mùa màng thất bát và gia súc chết hàng loạt, cho đến khi viện trợ từ Mỹ đến tận làng. Còn năm 2026, ông nói, không ai biết mọi chuyện sẽ kết thúc ra sao.