Chưa đầy một giờ để mất cả mái ấm
Chưa đầy một giờ sau cảnh báo đầu tiên rằng ngọn lửa đang lao về con phố ngoại ô của mình, ngôi nhà của bà Tawnya Somauroo ở Louisville, Colorado, đã thành tro bụi. Gần năm năm qua, bà miệt mài xây lại nhà và góp sức giúp khu phố chống chịu tốt hơn trước những đợt cháy tiếp theo, với cảnh quan được thiết kế cẩn thận, hàng rào kim loại và lớp ốp tường chống cháy. Nhưng khi biến đổi khí hậu khiến cháy rừng ngày càng thường xuyên, bà lo rằng ngần ấy vẫn chưa đủ.
*“Chúng tôi mất nhà, và họ để mặc chúng tôi tự tìm cách làm cho khu phố an toàn trở lại. Cuối cùng, mọi chi phí đều do chúng tôi gánh. Có lẽ ngành dầu khí cũng nên chịu một phần trách nhiệm.” — Tawnya Somauroo*
Bà Somauroo sống tại hạt Boulder, một trong hàng chục địa phương trên khắp nước Mỹ đang kiện các công ty dầu khí để buộc họ chia sẻ chi phí khắc phục những thảm họa gắn với biến đổi khí hậu.
Từ tòa án Colorado đến Tòa án Tối cao
Tháng 4/2018, thành phố và hạt Boulder kiện Suncor Energy và ExxonMobil, cho rằng hai công ty vi phạm luật bang khi lừa dối công chúng về đóng góp của họ vào biến đổi khí hậu. Tháng 5/2025, Tòa án Tối cao Colorado phán quyết luật liên bang không ngăn cản vụ kiện, cho phép nó tiếp tục theo luật bang.
Các công ty kháng cáo, và tháng 2/2026, Tòa án Tối cao Mỹ đồng ý thụ lý, dự kiến ra phán quyết trước giữa năm 2027. Những điểm then chốt của phiên tranh luận gồm:
- Liệu Đạo luật Không khí Sạch và luật liên bang có loại trừ các vụ kiện dựa trên luật bang về thiệt hại do khí hậu hay không.
- Liệu Tòa án Tối cao có thẩm quyền xét vụ án ở giai đoạn này, điều mà giới chuyên gia coi là một “lối thoát” tiềm năng để tòa tránh phán quyết nội dung.
- Với việc thẩm phán Samuel Alito rút lui vì sở hữu cổ phiếu dầu mỏ, tám thẩm phán còn lại có thể đi đến kết quả hòa phiếu.
Vụ án được đưa ra trước một tòa án có đa số thẩm phán bảo thủ, nơi các quy định môi trường không phải lúc nào cũng thuận lợi. Năm 2022, chính tòa này đã hạn chế thẩm quyền của Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) trong việc kiểm soát khí thải carbon dioxide từ các nhà máy điện.
Hai luận điểm đối lập
Các công ty dầu khí cho rằng làn sóng kiện tụng ở tòa án bang không phải là cách xử lý một vấn đề toàn cầu. Ông Phil Goldberg, cố vấn đặc biệt của nhóm ngành công nghiệp Manufacturers’ Accountability Project, lập luận rằng trách nhiệm thuộc về toàn nhân loại.
*“Vấn đề là biến đổi khí hậu do gần như tất cả mọi người sống trên Trái Đất gây ra. Chúng ta cần giải quyết nó một cách thực chất, và những vụ kiện này không làm được điều đó.” — Phil Goldberg*
Chính quyền Trump đứng về phía các công ty, coi các vụ kiện là “cửa sau” để điều chỉnh khí thải nhà kính và là sự lạm quyền vi hiến, vì theo Đạo luật Không khí Sạch, quyền điều chỉnh khí thải thuộc về liên bang. Tuy nhiên, việc EPA tháng trước bãi bỏ các quy định hạn chế khí thải từ nhà máy điện chạy than và khí đốt có thể làm lập luận này thêm phức tạp. Phía Boulder khẳng định họ không tìm cách điều chỉnh khí thải ngoài địa phận, chỉ muốn các công ty chịu trách nhiệm cho chi phí tại chỗ.
*“Hạt và thành phố Boulder không cố thay đổi những gì đang diễn ra ở Texas hay New York, họ chỉ muốn được bồi thường cho những gì đang xảy ra ngay tại Colorado.” — Sam Sankar*
Một án lệ có thể thay đổi cục diện
Biến đổi khí hậu được xem là một yếu tố trong trận cháy rừng Marshall ngày 30/12/2021, xảy ra sau khi Boulder nộp đơn kiện. Ngọn lửa, bị gió mạnh thổi bùng giữa mùa đông khô hạn bất thường, đã thiêu rụi hơn một nghìn ngôi nhà ở các vùng ngoại ô Louisville và Superior, gây thiệt hại ước tính 2 tỷ USD.
*“Chính quyền địa phương đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp các cộng đồng tuyến đầu thích ứng với biến đổi khí hậu. Vụ án này rất có thể sẽ tạo ra một án lệ.” — Chris Winter*
Vụ Boulder là một phần của làn sóng kiện tụng khí hậu trên khắp nước Mỹ và thế giới, với hàng tỷ USD bị đặt cược. Nếu Tòa án Tối cao đứng về phía các hãng dầu, hàng chục vụ kiện tương tự có thể bị dập tắt; ngược lại, cánh cửa sẽ mở cho các địa phương tìm kiếm bồi thường. Với những người như bà Somauroo, câu hỏi rất cụ thể: ai sẽ trả tiền cho những mái nhà đã cháy và những khu phố cần được bảo vệ.

















