Từ cánh cổng trại lừa đảo đến vỉa hè thủ đô
Các khu phức hợp từng giam giữ lao động sau những bức tường, chốt bảo vệ và ký túc xá khép kín nay bị giải tán hoặc bỏ trống sau các cuộc truy quét. Nhưng đối với nhiều người vừa thoát ra, đoạn đường từ cổng trại đến nơi an toàn hóa ra vẫn rất xa. Theo điều tra của AP, hàng chục nghìn người đổ về Phnom Penh; gần một năm sau làn sóng giải tán đầu năm 2026, vẫn còn hàng trăm người chưa thể rời đất nước.
Một số người đã chấp nhận công việc bất hợp pháp từ đầu; những người khác bị dụ dỗ bằng quảng cáo lương cao rồi bị tịch thu giấy tờ, đe dọa hoặc buộc lừa đảo người khác. Sự khác biệt này có ý nghĩa pháp lý và nhân đạo: cùng xuất hiện trong một cơ sở tội phạm không có nghĩa mọi người đều có cùng vai trò và mức độ tự nguyện.
Những người được AP phỏng vấn kể về cảnh không có tiền mua vé máy bay, khó nhận trợ giúp lãnh sự, không thuê được phòng và phải nhịn ăn. Hai người mô tả thời gian bị giữ tại cơ sở Mango 2, nơi họ ngủ trên sàn cùng những người đang chờ tổ chức cứu trợ thu xếp chuyến về nước.
Nút thắt nằm ở việc nhận diện nạn nhân
Các chuyên gia chống buôn người cảnh báo rằng người bị ép tham gia lừa đảo có thể đồng thời là nạn nhân của hành vi mua bán người và lao động cưỡng bức. Li Ling thuộc tổ chức Eos Collective nói với AP rằng họ chưa thấy bằng chứng về hoạt động sàng lọc đầy đủ theo những dấu hiệu buôn người được quốc tế công nhận.
Đây là nhận định của tổ chức giám sát, không phải kết luận tư pháp đối với từng trường hợp.
Tháng 6/2026, Amnesty International công bố nghiên cứu với lời khai của 73 người sống sót; tổ chức cho biết không ai trong số này được nhận diện chính thức là nạn nhân buôn người. Báo cáo trước đó của Amnesty đã ghi nhận các cáo buộc về giam giữ, bạo lực, lao động cưỡng bức và tra tấn tại nhiều địa điểm. Các phát hiện đặt ra yêu cầu về phỏng vấn độc lập, chăm sóc y tế, hỗ trợ pháp lý và bảo vệ người tố giác.
Bộ trưởng Thông tin Campuchia Neth Pheaktra trước đây bác bỏ cáo buộc chính quyền bỏ mặc nạn nhân, nói rằng các trường hợp đều được phân loại và người bị hại được bố trí nơi ở, chăm sóc y tế, hỗ trợ hồi hương. AP cho biết chưa được cung cấp bằng chứng chi tiết về quy trình ấy. Bất đồng chính nằm ở khả năng kiểm chứng cách chính sách vận hành trên thực tế.
Những con số hé lộ mạng lưới xuyên biên giới
Theo dữ liệu CyberScamMonitor được AP dẫn lại, Campuchia có ít nhất 182 địa điểm lừa đảo đã xác nhận, trong khi dấu vết của gần 300 địa điểm được ghi nhận; các phương pháp thống kê khác nhau có thể cho ra số lượng khác nhau. Công nghiệp này được mô tả là hoạt động trị giá nhiều tỷ USD, nhắm vào nạn nhân trực tuyến ở nhiều quốc gia.
Từ phía người lao động, quy mô trở nên cụ thể qua các đợt hồi hương. Truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết hơn 20.000 người liên quan đến các trung tâm đã được đưa về nước tính đến tháng 6. Một tỉnh biên giới Việt Nam tiếp nhận hơn 1.700 người trong nửa đầu năm; Đại sứ quán Indonesia cho biết gần 13.000 công dân yêu cầu giúp đỡ đến tháng 9.
Những dòng người mang nhiều quốc tịch phơi bày giới hạn của phản ứng đơn phương. Việc xác minh nhân thân, cấp giấy tờ thay thế, miễn hoặc xử lý phí cư trú và tổ chức chuyến bay cần phối hợp giữa Campuchia, cơ quan lãnh sự và các tổ chức cứu trợ, nếu không người vừa được giải cứu có nguy cơ tiếp tục bị bóc lột.
Chống tội phạm phải đi cùng trách nhiệm giải trình
Phnom Penh tuyên bố đã phá bỏ các khu phức hợp lớn, thu giữ khoảng 1 tỷ USD tài sản của một mạng lưới bị nghi ngờ và đề nghị Interpol hỗ trợ truy tìm 29 đối tượng cầm đầu. Tuy nhiên, các nhà điều tra độc lập đặt câu hỏi liệu những người cung cấp vốn, địa điểm và mạng lưới bảo vệ cho hoạt động lừa đảo có thực sự phải chịu trách nhiệm.
AP dẫn chuyên gia Jacob Daniel Sims kêu gọi điều tra các nhân vật có thế lực mà bằng chứng cho thấy có liên quan, thay vì chỉ xử lý cấp trung gian. Đây là lời kêu gọi và cáo buộc cần được điều tra, không phải khẳng định rằng bất cứ cá nhân cụ thể nào đã bị tòa án kết tội. Nghiên cứu công bố cuối tháng 10 của Amnesty cũng nêu nghi vấn về các công ty bảo vệ và quan hệ của họ với một số nhân viên công quyền.
Đối với một chiến dịch chống lừa đảo bền vững, thước đo không chỉ là số tòa nhà đóng cửa hay người bị trục xuất. Điều quan trọng hơn là mạng lưới tội phạm có bị triệt phá, nạn nhân có được nhận diện và người sống sót có thể trở về với cuộc sống an toàn hay không.
