Tỷ giá không chỉ là công cụ chính sách đơn giản

Trong bối cảnh kinh tế Pakistan, từ ngữ về tỷ giá còn nằm trong khuôn khổ cũ kỹ. Mỗi khi đồng rupee yếu đi, truyền thông lập tức gọi đó là "giảm giá" và gây ra những tranh luận về việc cần bảo vệ hay củng cố tỷ giá. Tuy nhiên, tỷ giá không phải đơn thuần là công cụ chính sách mà là giá cả thị trường phản ánh sức mạnh kinh tế. Mức tỷ giá được xác định dựa trên sự so sánh lạm phát, lãi suất, năng suất lao động, chi tiêu công, cán cân thanh toán quốc tế, dòng vốn đầu tư, dự trữ ngoại hối và kỳ vọng kinh tế trong tương lai.

Đồng rupee không yếu đi đơn thuần vì chính sách cố tình làm vậy mà do nền kinh tế đang vận hành theo cách làm cho tỷ giá hiện tại trở nên không bền vững.

Chọn hệ thống tỷ giá phù hợp nhưng cần chiến lược rõ ràng

Ngân hàng trung ương Pakistan đã thử nhiều cách quản lý tỷ giá khác nhau như áp dụng tỷ giá cố định, quản lý thả nổi hoặc tỷ giá thả nổi hoàn toàn. Mỗi hệ thống đều tạo ra kỷ luật riêng, nhưng không có cách nào giúp chính phủ kiểm soát tỷ giá mà không giải quyết được các vấn đề kinh tế cơ bản. Thực tế, Pakistan thường xuyên thay đổi giữa các mô hình này một cách thiếu nhất quán, từ quản lý chặt chẽ đến nới lỏng tỷ giá dần dần, áp dụng kiểm soát hành chính hoặc điều chỉnh dựa trên các chương trình của IMF, tạo ra phản ứng ứng phó theo từng cuộc khủng hoảng thay vì một chiến lược lâu dài.

Ảnh hưởng thật sự tác động năng lực xuất khẩu

Nhiều người cho rằng đồng rupee yếu là nguyên nhân chính khiến Pakistan gặp khó khăn trong xuất khẩu. Tuy nhiên, những rào cản cấu trúc mới là vấn đề lớn hơn nhiều.

Advertisement300 × 250

Các doanh nghiệp xuất khẩu tại Pakistan phải đối mặt với chi phí năng lượng đắt đỏ và thiếu ổn định, thuế cao, các quy định phức tạp khó đoán, logistics vận tải lạc hậu và thủ tục hải quan không hiệu quả.

Việc đồng rupee giảm giá nhẹ không thể bù đắp được các vấn đề này, nhất là khi các biện pháp bảo hộ thương mại, thuế quan cao, rào cản phi thuế quan làm méo mó giá cả nhiều hơn biến động tỷ giá. Hơn nữa, các nhà sản xuất nội địa ít chịu áp lực cạnh tranh toàn cầu dù đồng rupee thay đổi ra sao, trong khi các nhà xuất khẩu lại phải chịu chi phí cao cho vật tư nhập khẩu.

Ổn định tỷ giá phụ thuộc vào nền tảng kinh tế vĩ mô

Tỷ giá là biểu hiện của cách thức vận hành nền kinh tế. Ổn định tỷ giá không thể dựa vào các can thiệp hành chính mà cần được củng cố bởi uy tín chính sách. Yếu tố bao gồm kỷ luật tài khóa, lạm phát thấp và ổn định, cán cân thanh toán bền vững, thị trường trong nước cạnh tranh, và sự tin tưởng vào tính nhất quán của các chính sách kinh tế vĩ mô.

Nợ công tài khóa kéo dài, phát hành nợ để chi tiêu gây áp lực lạm phát, làm giảm niềm tin và cuối cùng làm tỷ giá không bền vững. Giữ tỷ giá mạnh một cách giả tạo chỉ khiến việc điều chỉnh kéo dài và tốn kém hơn.

Thực tiễn và bài học từ kinh nghiệm Pakistan

Pakistan đã nhiều lần trải qua vòng xoay lặp đi lặp lại: tỷ giá được định giá quá cao, dự trữ ngoại hối giảm, áp đặt hạn chế nhập khẩu, nhờ viện trợ IMF, sau đó tỷ giá giảm sâu kèm theo ổn định tạm thời rồi lại khủng hoảng mới xuất hiện. Mỗi lần đều được gọi là khủng hoảng tiền tệ, trong khi một tỷ giá dựa trên thị trường sẽ cho phép điều chỉnh dần dần, tránh gây ra các cú sốc.

Hiện tại, mặc dù các chỉ số như cán cân thanh toán, dự trữ ngoại hối được cải thiện, khoảng cách giữa tỷ giá chính thức và chợ đen thu hẹp, và ngoại tệ được cấp phát thường xuyên hơn, nhưng ổn định này dựa vào dòng kiều hối mạnh, vay nợ nước ngoài, nhu cầu nhập khẩu giảm do hoạt động kinh tế yếu và chi phí năng lượng hướng chính sách, chưa giải quyết được các vấn đề cấu trúc lâu dài về năng suất, thu nhập bình quân đầu người và đầu tư so với GDP vẫn ở mức thấp.

Định hướng cải cách cho ổn định lâu dài

Để có được sự ổn định bền vững của tỷ giá, Pakistan cần ưu tiên duy trì kỷ luật tài khóa, kiểm soát lạm phát, cải cách doanh nghiệp nhà nước, giảm bảo hộ thương mại, điều chỉnh giá năng lượng hợp lý, nâng cao năng suất, hiện đại hóa logistics và tạo môi trường pháp lý dự đoán được. Những cải cách này mới là yếu tố quyết định sự ổn định của đồng rupee chứ không phải là việc chỉ tập trung điều hành tỷ giá.

Tỷ giá chỉ là thước đo phản ánh nền kinh tế thực tế của Pakistan hiện tại. Chỉ sửa tỷ giá mà không giải quyết nguyên nhân gốc rễ sẽ giống như cố phá vỡ nhiệt kế để chữa bệnh sốt. Thị trường sẽ tiếp tục quyết định mức tỷ giá phù hợp cho tới khi Pakistan xây dựng được nền kinh tế cạnh tranh hơn và quản lý tài khóa hiệu quả hơn.

Nadeem ul Haque từng là Viện trưởng PIDE và phó chủ tịch Ủy ban Kế hoạch. Shahid Kardar nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Pakistan.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Tỷ giá phản ánh chất lượng vận hành kinh tế, không phải chỉ quyết định bằng chính sách hành chính.
  • Các vấn đề cấu trúc như thiếu ổn định năng lượng và thủ tục phức tạp ảnh hưởng sâu hơn tới xuất khẩu Pakistan hơn tỷ giá.
  • Ổn định tỷ giá cần dựa trên kỷ luật tài khóa, kiểm soát lạm phát và cải cách kinh tế toàn diện.
  • Việc duy trì tỷ giá mạnh một cách giả tạo kéo dài và làm tăng chi phí điều chỉnh sau này.
  • Kinh nghiệm Pakistan cho thấy thị trường là yếu tố quyết định cuối cùng của tỷ giá khi các yếu tố cơ bản không được cải thiện.

Đăng ký bản tin QMVN