Làn sóng phẫn nộ khi lực lượng miền đông Libya thi hành án tử hình lần đầu tiên kể từ sau sự sụp đổ của Gaddafi, ít nhất 50 người khác đứng trước nguy cơ

Trong suốt 15 năm kể từ khi nội chiến bùng nổ và Muammar Gaddafi bị lật đổ, Libya không ghi nhận vụ hành quyết nào. Bước ngoặt đến từ tháng 8, khi LAAF bắt đầu thi hành án bằng hình thức xử bắn sau các phiên tòa quân sự. Ông Mahmoud Shalaby, nhà nghiên cứu khu vực của Tổ chức Ân xá Quốc tế, cho rằng đây là một lựa chọn có chủ ý.

“Đó là một lựa chọn có chủ ý, và họ phải đảo ngược nó ngay bây giờ.” — Mahmoud Shalaby, Tổ chức Ân xá Quốc tế

Theo ông Shalaby, những người đàn ông này bị xét xử bí mật bởi các tòa án quân sự không có tính độc lập, dựa trên lời khai bị cáo buộc là có được qua tra tấn. Một số người bị hành quyết ngay cả sau khi tòa phúc thẩm đã tha mạng cho họ.

Làn sóng hành quyết bắt đầu sau khi Thiếu tướng Fawzi al-Mansouri, một trong những chỉ huy tình báo quân đội của LAAF, thiệt mạng trong một vụ đánh bom xe ở Benghazi hồi tháng 8. Hai tuần sau, các vụ thi hành án bắt đầu.

Ngày 23/8, văn phòng công tố quân sự thông báo đã thi hành án đối với 10 người bị kết án vì các tội danh liên quan đến khủng bố, bao gồm tham gia tổ chức bị cấm và các âm mưu ám sát quân nhân Libya.

Theo HRW, nhiều người trong số này bị bắt tại các thành phố miền đông Derna và Benghazi trong giai đoạn xung đột giữa LAAF và các đối thủ từ năm 2014 đến 2018, và bị kết án trong ba năm tiếp theo cho tới năm 2021.

Các tổ chức nhân quyền đặt nghi vấn nghiêm trọng về tính công bằng của quá trình tố tụng. Những cáo buộc chính gồm:

Tổ chức Ân xá Quốc tế cho biết các tòa án quân sự ở miền đông Libya đã kết án hàng trăm thường dân trong những phiên tòa “hết sức bất công”, nhằm trừng phạt những người chống đối và chỉ trích LAAF cùng các đồng minh.

Libya hiện bị chia cắt sâu sắc giữa Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên Hợp Quốc công nhận ở thủ đô Tripoli phía tây và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) đối địch ở phía đông, liên kết với LAAF và nhận được sự hậu thuẫn từ Nga, Ai Cập và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Ông Bassam Khawaja, Phó Giám đốc khu vực Trung Đông và Bắc Phi của HRW, gọi mỗi vụ hành quyết là một “bất công không thể đảo ngược” và kêu gọi mọi chính phủ có quan hệ với LAAF gây sức ép mạnh mẽ để ngăn vụ tiếp theo. Ông nhấn mạnh sinh mạng của ít nhất 50 người nữa giờ phụ thuộc vào lựa chọn của lực lượng ông Haftar và các chính phủ hậu thuẫn họ.

Ông Shalaby cảnh báo nếu Libya tái thống nhất mà không có trách nhiệm giải trình, những người chịu trách nhiệm cho các vi phạm này sẽ mang chúng vào nhà nước mới. Câu hỏi đặt ra không chỉ là số phận của những người đang chờ thi hành án, mà còn là nền móng pháp quyền của Libya tương lai.