Berlin – nơi châu Âu lấy lại tiếng nói
Chiều 19/11, Phủ Thủ tướng Đức trở thành điểm hẹn của hơn 25 nguyên thủ và người đứng đầu chính phủ. Đồng chủ trì cùng Thủ tướng Friedrich Merz là Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Anh Andy Burnham. Bên cạnh họ, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đón nhận những cam kết ủng hộ mạnh mẽ, khi cuộc chiến toàn diện do Nga phát động đã kéo dài gần 5 năm. Ông Merz cho biết vòng đàm phán mới sẽ “sớm diễn ra”, dù chưa có ngày cụ thể, và các bên đang tìm địa điểm “trên vùng đất trung lập”, trong đó UAE là một lựa chọn. Theo hãng tin AFP, điểm khác biệt lớn nhất lần này là châu Âu sẽ có một chiếc ghế bên bàn đàm phán, cạnh Mỹ, Nga và Ukraine. Ông Merz hoan nghênh việc Washington khởi động đối thoại mới với Moscow và mong muốn làm việc như “một đội” cùng Kyiv và Washington.
Tôi hy vọng thông điệp ấy được nghe thấy thật rõ ở Moscow. Dù phải mất bao lâu, chúng tôi vẫn sẽ đứng bên cạnh Ukraine và sẽ không chùn bước.
Một chi tiết đáng chú ý: Tổng thống Donald Trump đã gọi điện vào hội nghị từ chuyên cơ Air Force One trên đường trở về từ Thâm Quyến. Đặc phái viên Jared Kushner cho biết ông Trump muốn châu Âu tham gia thỏa thuận hòa bình và lập trường hai bờ Đại Tây Dương đang “xích lại gần nhau hơn nhiều”. Theo ông Kushner, nhà lãnh đạo Mỹ “không tìm cách áp đặt bất cứ điều gì một cách đơn phương”.
Bóng ma Yalta và lời mời từ Moscow
Trước thềm cuộc gặp tại Thâm Quyến, nhiều nhà ngoại giao châu Âu lo ngại ba cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới sẽ quyết định số phận Ukraine mà không hỏi ý Kyiv. Hình ảnh ấy gợi nhớ Hội nghị Yalta năm 1945, khi Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill và Joseph Stalin vạch lại bản đồ châu Âu thời hậu Thế chiến II.
Reuters từng nhận định Chủ tịch Tập Cận Bình khá dè dặt khi đứng ra đăng cai một cuộc gặp dễ bị so sánh như vậy. Ông Merz gọi hội nghị ba bên là một “dịp chụp ảnh”, và tặng mỗi vị khách tại Berlin một mảnh Bức tường Berlin – biểu tượng của “áp bức, bất an và thiếu vắng hòa bình”, mà theo ông “chính là điều Yalta đại diện”.
Một mô hình Yalta không thể mang lại hòa bình.
Từ Trung Quốc, Tổng thống Vladimir Putin cho biết Nga đã qua kênh ngoại giao mời các lãnh đạo châu Âu tới Moscow. Ông thừa nhận phía Mỹ đang thúc giục Nga chấp nhận sự tham gia của châu Âu, và bàn chuyện an ninh châu Âu mà thiếu người châu Âu là “vô nghĩa”. Nhưng ông cũng vạch lằn ranh: mọi hình thức hợp tác quân sự giữa Ukraine và châu Âu “dĩ nhiên là một vấn đề”.
Bảo đảm an ninh – nút thắt của mọi thỏa thuận
Hội nghị Berlin cho thấy vấn đề cốt lõi không chỉ là ngừng bắn, mà là điều gì sẽ ngăn chiến tranh quay trở lại. Ba tín hiệu nổi bật đã xuất hiện:
- Ông Kushner cho biết Tổng thống Trump “cởi mở” với việc dành cho Ukraine một bảo đảm an ninh tương tự Điều 5 về phòng thủ chung của NATO, miễn là phù hợp với lợi ích của Mỹ.
- Tổng thống Emmanuel Macron kêu gọi các đồng minh làm “tối đa” để cung cấp hệ thống phòng không và “mở lại câu hỏi” về tư cách thành viên NATO của Ukraine.
- Liên minh châu Âu (EU) đề xuất khoản vay 45 tỷ euro cho Ukraine, chỉ phải hoàn trả sau khi Nga bồi thường chiến tranh.
Từ góc nhìn của nước Mỹ, đưa ra một bảo đảm an ninh kiểu Điều 5 là một việc thực sự, thực sự hệ trọng.
Chiến trường không chờ bàn đàm phán
Trong khi các nhà lãnh đạo nói về hòa bình, chiến sự vẫn leo thang. Các đợt tấn công của Nga liên tục đánh vào hạ tầng năng lượng và giao thông Ukraine giữa lúc mùa đông đến gần, còn Kyiv khẩn thiết cần thêm tên lửa Patriot do Mỹ sản xuất. Ở chiều ngược lại, Ukraine nhắm vào các cơ sở dầu mỏ của Nga; theo các nguồn tin của Reuters, drone Ukraine đã khiến sản lượng lọc dầu tháng 11 của Nga giảm gần một nửa. Ngày 19/11, cầu Kerch nối Crimea với Nga bị tập kích lần thứ ba trong vòng một tuần, và ông Putin tuyên bố đòn đáp trả sẽ “đau đớn hơn nhiều”.
Có một cơ hội rất lớn cho hòa bình nếu Mỹ thực sự gây sức ép lên Putin.
Giữa những lời đe dọa và những cái bắt tay, hòa bình cho Ukraine giờ đây phụ thuộc vào việc Washington, Moscow, Kyiv và các thủ đô châu Âu có tìm được tiếng nói chung cho một câu hỏi giản dị mà khó trả lời nhất: làm sao để lần im tiếng súng tới là lần cuối cùng.















