Bối cảnh lịch sử và ý nghĩa chuyến thăm
Ngày 20/7 năm nay đánh dấu kỷ niệm 52 năm ngày diễn ra cuộc xâm lược đảo Síp năm 1974 do Thổ Nhĩ Kỳ tiến hành, sự kiện đã chia cắt hòn đảo thành hai phần với cộng đồng Síp Hy Lạp ở miền nam và cộng đồng Síp Thổ Nhĩ Kỳ ở phía bắc. Vấn đề Síp từ đó vẫn là một trong những tranh chấp chính trị kéo dài và chưa được giải quyết trên thế giới.
Trong bối cảnh này, Liên Hợp Quốc thông báo Tổng thư ký Antonio Guterres sẽ có chuyến thăm Síp từ ngày 27 đến 29/7, lần đầu tiên một Tổng thư ký LHQ đến đảo này kể từ năm 2007. Mục đích chính của chuyến đi nhằm làm mới động lực cho tiến trình hòa bình đã bị đình trệ lâu nay.
Quá trình chuẩn bị và các cuộc đàm phán
Chuyến thăm của ông Guterres được xem là điểm nhấn trong một sáng kiến mới được khởi động sau cuộc họp mở rộng không chính thức về Síp diễn ra tại Geneva hồi tháng 3 năm nay. Kể từ đó, đặc phái viên cá nhân của Tổng thư ký, bà Maria Angela Holguin, đã tiến hành nhiều cuộc tham vấn ở Síp, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Anh và Brussels để đánh giá các điều kiện chính trị nhằm chuẩn bị cho việc nối lại đàm phán có ý nghĩa.
Tại Síp, Tổng thư ký Guterres sẽ có các cuộc gặp gỡ riêng với Tổng thống Cộng hòa Síp Nikos Christodoulides và lãnh đạo cộng đồng Síp Thổ Nhĩ Kỳ Tufan Erhurman. Đáng chú ý, ngày 29/7 dự kiến sẽ diễn ra cuộc họp chung giữa ba bên tại khu vực do Liên Hợp Quốc kiểm soát ở vùng đệm trên đảo.
Lịch sử can dự của LHQ và các thách thức trước đây
Chuyến thăm gần nhất của một Tổng thư ký LHQ tới Síp diễn ra năm 2010 khi Ban Ki-moon nỗ lực thúc đẩy đàm phán giữa Tổng thống Síp thời đó Demetris Christofias và lãnh đạo Síp Thổ Nhĩ Kỳ Mehmet Ali Talat. Dù cả hai đều thuộc các đảng chính trị cánh tả ủng hộ mô hình liên bang dựa trên hai khu vực và hai cộng đồng, tiến trình đàm phán sau đó đã mất đà khi Talat thất cử và các bất đồng chính trong đàm phán vẫn chưa được giải quyết.
Trước đó, từ 2002 đến 2004, cựu Tổng thư ký Kofi Annan đã ấp ủ kế hoạch hòa giải toàn diện nhất gọi là Kế hoạch Annan, song kế hoạch này đã thất bại trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2004 khi phần lớn cử tri Síp Hy Lạp bác bỏ. Tình trạng chia rẽ kéo dài đã trở thành bức tường ngăn cản sự ổn định chính trị lâu dài trên đảo.
Tin tức về khung đàm phán mới và vai trò các bên liên quan
Chuyến thăm của ông Guterres diễn ra trong bối cảnh xuất hiện các thông tin trên báo chí Anh về khả năng LHQ đang phối hợp xây dựng một khung hòa giải mới. Theo tờ The Independent, đại diện đặc biệt Holguin đang soạn thảo một đề xuất điều chỉnh dựa trên mô hình liên bang hai khu vực, hai cộng đồng, với việc trao quyền tự trị nhiều hơn cho hai bang và giới hạn quyền lực của chính phủ liên bang.
Kế hoạch này cũng dự kiến có các điều chỉnh lãnh thổ, trong đó có khả năng trả lại một số khu vực bị đóng cửa như thành phố Varosha và thị trấn Morphou, đồng thời thiết lập các cơ chế an ninh mới cho phép binh sĩ Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ hiện diện dưới sự chỉ huy của NATO.
Báo chí cũng cho rằng đề xuất mới tìm cách cân bằng giữa cam kết của cộng đồng Síp Hy Lạp về một giải pháp liên bang và sự ủng hộ lâu nay của Thổ Nhĩ Kỳ cho một giải pháp hai nhà nước. Tuy nhiên, LHQ chưa xác nhận nội dung này, trong khi Tổng thống Christodoulides đã lên tiếng không đồng thuận hoàn toàn với những gì báo chí đăng tải.
Triển vọng và chiến lược đàm phán trong thời gian tới
Dù có nhiều kỳ vọng gắn với chuyến thăm, các nhà ngoại giao đánh giá mục tiêu trước mắt của ông Guterres không phải là đưa ra một kế hoạch hòa giải cụ thể, mà là tiến hành các cuộc tham vấn với các bên liên quan để thống nhất tổ chức một cuộc họp mở rộng không chính thức trong thời gian tới, dự kiến cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9.
Cuộc họp này sẽ có sự tham gia của lãnh đạo hai cộng đồng Síp, cùng đại diện của Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Anh - ba nước bảo đảm theo các hiệp ước năm 1960 - cùng Liên Hợp Quốc. Điểm khác biệt lần này là LHQ dự kiến xây dựng một tiến trình có cấu trúc rõ ràng hơn với các bước đi và thời hạn cụ thể hơn so với các cuộc gặp không chính thức trước đây.
Yếu tố thúc đẩy mới trong bối cảnh chính trị hiện nay
Việc ông Guterres tập trung trở lại vấn đề Síp không chỉ do thời hạn kết thúc nhiệm kỳ Tổng thư ký vào tháng 12 năm nay mà còn bởi các điều kiện chính trị mới cũng đang dần hình thành. Một trong những yếu tố quan trọng là sự kiện Tufan Erhurman trở thành lãnh đạo cộng đồng Síp Thổ Nhĩ Kỳ từ tháng 10 năm ngoái, người đã bày tỏ sẵn sàng trở lại đàm phán trên cơ sở liên bang hai khu vực hai cộng đồng, trái ngược với tuyên bố ủng hộ giải pháp hai nhà nước của người tiền nhiệm Ersin Tatar.
Mặc dù điều này chưa làm thay đổi chính sách chính thức của Thổ Nhĩ Kỳ hay giải quyết các vấn đề lâu dài về an ninh, bảo đảm, và sự hiện diện của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ trên đảo, nhưng nó tạo điều kiện để LHQ thử thăm dò khả năng khởi động lại đàm phán có hiệu quả.
Vai trò của Liên minh châu Âu trong tiến trình giải quyết vấn đề Síp
Người phát ngôn chính phủ Síp, Konstantinos Letymbiotis, đánh giá chuyến thăm của Tổng thư ký LHQ nên được nhìn nhận trong bối cảnh hoạt động ngoại giao quốc tế đang gia tăng đối với vấn đề Síp.
Ông cho biết thêm, sự kiên trì của Tổng thư ký LHQ, sự tham gia tích cực hơn của Liên minh châu Âu, cùng việc bổ nhiệm Phó Chủ tịch điều hành EU Raffaele Fitto làm đặc phái viên về vấn đề Síp đã tạo ra những tiến triển mới.
Ngày 8/7, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã có cuộc gặp với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan tại Ankara, thúc giục Ankara tận dụng cơ hội ngoại giao mới về Síp. Vài ngày sau, Ủy ban châu Âu chính thức bổ nhiệm ông Fitto làm đại diện đặc biệt về Síp, thể hiện rõ ý định tham gia sâu rộng hơn của Brussels đồng thời nhấn mạnh bất kỳ giải pháp nào cũng phải phù hợp với luật pháp EU.
Việc EU tăng cường can dự cũng liên quan mật thiết đến mối quan hệ rộng lớn hơn giữa EU và Thổ Nhĩ Kỳ, khi tiến bộ trong vấn đề Síp có thể mở đường cho các bước phát triển hợp tác quan trọng, trong khi sự trì trệ về Síp tiếp tục là rào cản lớn nhất trong việc nâng cấp quan hệ.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Chuyến thăm của Tổng thư ký LHQ lần đầu tiên sau 16 năm nhằm thúc đẩy tiến trình hòa bình Síp.
- LHQ đang xây dựng khung đàm phán mới dựa trên mô hình liên bang hai khu vực hai cộng đồng.
- Lãnh đạo cộng đồng Síp Thổ Nhĩ Kỳ mới thể hiện thiện chí đàm phán thuận lợi hơn.
- Cuộc họp mở rộng với sự tham gia của các bên liên quan dự kiến sẽ diễn ra vào cuối mùa Hè.
- EU đẩy mạnh vai trò trong ngoài giao Síp, liên kết với tiến trình EU-Thổ Nhĩ Kỳ.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







