Thỏa thuận ngừng bắn tan vỡ và tranh chấp căng thẳng tại eo biển Hormuz
Thỏa thuận ghi nhớ (MoU) ký kết giữa Mỹ và Iran vào ngày 17/6, với mục tiêu kéo dài ngừng bắn và mở cửa đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran cùng các khoản trừng phạt phương Tây, đang dần sụp đổ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố "ngừng bắn đã kết thúc", trong khi Tehran cáo buộc Mỹ làm vô hiệu một số điều khoản trong thỏa thuận. Cả hai bên đều tố cáo lẫn nhau vi phạm cam kết.
Mỹ đã tiến hành các đợt không kích nhắm vào hàng trăm mục tiêu trên lãnh thổ Iran, đồng thời Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào căn cứ Mỹ ở nhiều quốc gia Vùng Vịnh cũng như Jordan. Cuộc xung đột tập trung vào điều 5 trong MoU, yêu cầu Iran phải "bảo đảm an toàn cho việc lưu thông tàu thương mại" qua eo biển Hormuz.
Iran đã công bố tuyến đường vận tải mới dọc theo bờ biển của mình, trái chiều với việc Hải quân Mỹ tuyên bố một tuyến khác dọc theo bờ Oman. Iran cho rằng động thái của Mỹ vi phạm thỏa thuận. Mới đây, ba tàu chở dầu chạy tuyến hỗ trợ Mỹ bị tấn công bởi lực lượng Iran, khiến Mỹ tiến hành không kích đáp trả và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đóng cửa tạm thời eo biển này.
Vị trí chiến lược của eo biển Hormuz trong cục diện khu vực
Eo biển Hormuz giữ vị trí cực kỳ quan trọng trong cân bằng quyền lực ở Vùng Vịnh, khi nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên toàn cầu qua đây chiếm phần lớn. Năm 2025, khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày cùng hơn 112 tỷ m3 khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển qua eo biển này. Ngoài ra, eo biển còn chiếm một phần ba thương mại ure và ammonia đường biển toàn cầu, cùng 40% xuất khẩu lưu huỳnh biển, tương đương gần 30% thương mại phân bón thế giới.
Kiểm soát eo biển Hormuz sẽ trao quyền lực kinh tế và chiến lược lớn cho quốc gia nắm giữ, giúp họ trở thành thế lực khu vực hàng đầu. Iran tin rằng việc thể hiện sức mạnh tại đây đã góp phần làm Mỹ và Israel thất bại trong mục tiêu của họ, buộc phía Mỹ chấp nhận thỏa thuận hòa bình có lợi cho Tehran.
Việc Mỹ mở tuyến đường qua phía Oman khiến Iran lo ngại sẽ đánh mất lợi thế này. Do thiếu niềm tin lẫn nhau, Tehran chọn giữ vững quyền kiểm soát eo biển thay vì dựa vào những cam kết về trừng phạt và thỏa thuận trong MoU. Iran dự đoán rằng dù phải chịu thiệt hại ngắn hạn, quyền kiểm soát sẽ đem lại sự thay đổi căn bản vị thế khu vực, dẫn đến khả năng được nới lỏng trừng phạt về lâu dài.
Cục diện mới và ảnh hưởng tới đàm phán hạt nhân
Cuộc chiến ở eo biển Hormuz còn mang ý nghĩa dài hạn cho chiến lược của Iran. Khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tấn công vào ngày 28/2 nhằm nhắm vào chương trình hạt nhân Iran và các lực lượng đối nghịch, mục tiêu là thay đổi chế độ thông qua các đòn không kích. Tuy nhiên, gần 5 tháng sau, vấn đề tên lửa Iran hay quan hệ với các tổ chức Hezbollah, Hamas, Houthi và Hashad giảm xuống hàng thứ yếu.
Thỏa thuận đầu tiên nhằm chấm dứt chiến tranh và giải tỏa nút thắt tại eo biển Hormuz và vịnh Oman. Nay khi MoU sụp đổ và tranh chấp kiểm soát eo biển leo thang, vấn đề hạt nhân, mục tiêu chiến lược chính của Mỹ, lại bị đẩy lùi ra xa. Iran đã tạo ra một vấn đề mới - kiểm soát eo biển - vốn không tồn tại trước chiến tranh, trong khi nguyên nhân chính trở nên lu mờ.
Đối với Tổng thống Trump, vấn đề eo biển Hormuz cần được giải quyết trước, bằng đàm phán hoặc vũ lực, mới có thể quay lại bàn thương thảo hạt nhân.
(Theo The Hindu International)
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Tại sao eo biển Hormuz lại quan trọng với Mỹ và Iran?
- Eo biển Hormuz là điểm trung chuyển quan trọng cho khoảng 20 triệu thùng dầu và hơn 112 tỷ m3 khí LNG mỗi ngày, kiểm soát khu vực này sẽ mang lại lợi thế chiến lược và kinh tế lớn.
- Các bên đã vi phạm thỏa thuận MoU thế nào?
- Mỹ tiến hành không kích hàng loạt mục tiêu Iran, còn Iran tấn công các tàu trên tuyến vận tải do Mỹ ủng hộ và các căn cứ Mỹ tại vùng Vịnh.
- Căng thẳng ở eo biển Hormuz ảnh hưởng ra sao đến đàm phán hạt nhân Iran?
- Tranh chấp kiểm soát eo biển đẩy lùi vấn đề hạt nhân khỏi trọng tâm xung đột, khiến Mỹ muốn giải quyết trước vấn đề eo biển mới bắt đầu xung đột.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.












