Cái bắt tay phá vỡ điều cấm kỵ tại Brussels và sức ép trục xuất từ nước Đức
Vào cuối tháng 6 vừa qua, tại một khách sạn Novotel gần sân bay quốc tế Brussels, một cuộc tiếp xúc ngoại giao bí mật chưa từng có đã diễn ra giữa hơn 20 quan chức cấp cao của 15 quốc gia châu Âu và phái đoàn 5 đại diện Taliban do Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Afghanistan Abdul Qahar Balkhi dẫn đầu. Để đạt được thỏa thuận hợp tác tiếp nhận người hồi hương, phía châu Âu đã chủ động không nhắc tới các vi phạm nhân quyền – một sự nhượng bộ thực dụng gây chấn động dư luận quốc tế.
Đức là quốc gia đi đầu trong làn sóng này dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz. Nhằm xoa dịu làn sóng ủng hộ đang dâng cao dành cho đảng cánh hữu Giải pháp thay thế cho nước Đức (AfD) – lực lượng dẫn đầu các cuộc thăm dò với cam kết trục xuất hàng triệu người di cư – Berlin đã ký thỏa thuận trực tiếp với Taliban từ cuối năm ngoái.
Kể từ tháng 5 năm trước, Đức đã trục xuất 263 người Afghanistan, đồng thời cho phép các nhà ngoại giao Taliban hoạt động tại cơ quan đại diện ở Berlin và Bonn để xử lý thủ tục.
Thỏa thuận với Taliban tạo ra một cơ sở đáng tin cậy cho các chuyến bay trục xuất trực tiếp và lâu dài trở về Afghanistan.
Hơn 20 quan chức châu Âu bí mật hội đàm với phái đoàn Taliban tại Brussels để thảo luận về cơ chế trục xuất di dân.
Đức đi tiên phong ký thỏa thuận song phương trực tiếp với Taliban và cho phép nhà ngoại giao của phong trào này cắm chốt tại Berlin và Bonn.
Các nước như Pháp, Thụy Điển và Anh đang theo dõi chặt chẽ hoặc cân nhắc mở các kênh tiếp xúc tương tự.
Quân bài mặc cả của Kabul và sự thất thế của phương Tây
Năm năm sau ngày trở lại nắm quyền tại Kabul, Taliban hiểu rất rõ rằng cánh cửa ngoại giao đang mở rộng nhờ nỗi sợ hãi người nhập cư của châu Âu. Đại sứ Taliban tại Qatar, ông Suhail Shaheen, đã công khai đưa ra cảnh báo mang tính đe dọa rằng nếu phương Tây từ chối hợp tác kinh tế và không cung cấp viện trợ phát triển, khủng hoảng kinh tế tại Afghanistan sẽ đẩy làn sóng di cư khổng lồ 'như thác lũ đổ sang châu Âu'.
Taliban đang tận dụng tối đa lợi thế này để yêu cầu phương Tây tài trợ cho các chương trình tái hòa nhập người bị trục xuất, đồng thời đòi quyền tiếp quản các phái bộ ngoại giao Afghanistan trên toàn lục địa già. Trong khi các tổ chức nhân quyền như Human Rights Watch kịch liệt chỉ trích châu Âu vì hành vi 'đạo đức giả' khi gửi trả người tị nạn về nơi nguy hiểm, các nhà phân tích quốc tế nhận định EU hoàn toàn thất thế trên bàn cờ ngoại giao khi sẵn sàng đánh đổi các nguyên tắc đạo đức để giải tỏa áp lực chính trị trong nước.
"Taliban đang nắm giữ đòn bẩy thực tế rất lớn, và Liên minh châu Âu gần như bất lực. Các quốc gia châu Âu chịu áp lực quá nặng nề đến mức họ sẵn sàng chấp nhận hầu như mọi thỏa thuận để trục xuất người tị nạn phạm tội." - Conrad Schetter, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Xung đột Quốc tế Bonn (BICC)
Taliban cảnh báo châu Âu về nguy cơ bùng nổ làn sóng di cư ồ ạt nếu không được cung cấp viện trợ kinh tế phát triển.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) chỉ trích EU chối bỏ nguyên tắc khi đẩy người tị nạn về vùng áp bức.
Phương Tây rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan giữa bảo vệ giá trị nhân quyền và yêu cầu cấp bách giải quyết khủng hoảng nhập cư.
